Fundi i rrugëtimit për PKK/YPG

Nga: Ibrahim Karatas – TRT World

Shpërbërja e Forcave Demokratike Siriane (SDF), të dominuara nga YPG-ja, në Siri mund të shënojë një moment historik në përpjekjen disa dekadëshe të Turqisë për të eliminuar terrorizmin nga territori i saj dhe përtej kufijve.

SDF-ja, e dominuar fuqishëm nga YPG-ja – dega siriane e PKK-së – njoftoi shpërbërjen e saj dhe integrimin e mëvonshëm në ushtrinë siriane në fillim të kësaj jave.

PKK-ja – e shpallur organizatë terroriste nga Turqia, Shtetet e Bashkuara, Bashkimi Evropian dhe disa vende të tjera – dhe grupet e lidhura me të janë përgjegjëse për dhjetëra mijëra viktima në Turqi dhe më gjerë.

Disa faktorë i kanë mundësuar PKK-së ta vazhdojë kryengritjen për një periudhë kaq të gjatë. Aftësia për të vepruar nga terrene të thella malore, qasja në armë dhe kufizimet e operacioneve ushtarake konvencionale në mjedise të tilla kanë kontribuar në mbijetesën e saj.

Megjithatë, zhvillimet jashtë fushëbetejës mund të kenë qenë edhe më të rëndësishme në lejimin e organizatës që të vazhdonte fushatën e saj terroriste.

Një faktor i rëndësishëm ishte pjesëmarrja e lëvizjeve politike pro-PKK-së në sistemin politik të Turqisë. Në zgjedhjet e përgjithshme të qershorit 2015, HDP-ja, e lidhur me PKK-në, fitoi 13.12 për qind të votave, duke kaluar pragun zgjedhor prej 10 për qind.

Rezultati iu atribua pjesërisht mbështetjes nga votuesit me origjinë kurde, si dhe nga disa votues të majtë dhe laikë, të cilët kundërshtonin Partinë për Drejtësi dhe Zhvillim (AK Parti), në pushtet.

Performanca e papritur e fortë në zgjedhje duket se ndikoi në llogaritjet e udhëheqjes së PKK-së në një moment kritik.

Në atë kohë, që nga viti 2013, kishte qenë në zhvillim një proces paqeje mes Ankarasë dhe organizatës, ku diskutohej edhe çarmatimi. Megjithatë, në vend që të hiqte dorë nga lufta e armatosur, PKK-ja përfundimisht e vazhdoi atë.

Zhvillimet në Siri krijuan më pas një tjetër mundësi. Lufta civile dhe shembja e autoritetit shtetëror në disa pjesë të Sirisë veriore i lejuan YPG-së të pushtonte dhe të vendoste kontroll mbi territore të mëdha.

Me shfaqjen e ISIS-it, YPG-ja u bë një partner i rëndësishëm i Uashingtonit në luftën kundër kësaj organizate terroriste.

Duke vepruar nën ombrellën e gjerë të SDF-së, YPG-ja mori ndihmë të konsiderueshme ushtarake dhe mbështetje ajrore nga SHBA-ja dhe përfundimisht vendosi kontroll mbi një pjesë të konsiderueshme të Sirisë verilindore.

Megjithatë, kjo marrëveshje tani duket se po i afrohet fundit.

Pse u shpërbë PKK-ja?

Zhvillimet e fundit janë të lidhura ngushtë me procesin e vetëshpërbërjes së PKK-së.

Në shkurt të vitit 2025, kreu i burgosur i organizatës terroriste, Abdullah Öcalan, bëri thirrje që PKK-ja të çarmatosej dhe të shpërbëhej.

Zhvillimet e mëvonshme politike dhe legjislative në Turqi kanë krijuar një kornizë për militantët që të dorëzojnë armët dhe të riintegrohen në jetën civile.

Raportet tregojnë se autoritetet turke dhe irakiane po mbikëqyrin procesin e çarmatimit.

Vendimi nuk erdhi i izoluar. Për vite me radhë, Ankaraja e ndoqi PKK-në përmes një kombinimi të presionit ushtarak dhe diplomacisë, përfshirë edhe grupet e saj të lidhura në Siri dhe Irak.

Turqia kundërshtoi fuqishëm vendimin e Uashingtonit për të bashkëpunuar me YPG-në, duke argumentuar se një organizatë që Ankaraja e konsideron terroriste nuk mund të jetë instrument efektiv për eliminimin e një organizate tjetër terroriste, ISIS-it.

Pavarësisht kostove diplomatike, përfshirë mosmarrëveshjet mbi furnizimin me armë dhe tensionet me aleatët e saj në NATO, Turqia e vazhdoi fushatën kundër PKK-së dhe YPG-së.

Ankaraja zhvilloi gjithashtu disa operacione ushtarake ndërkufitare në Sirinë veriore dhe Irak, duke reduktuar ndjeshëm lirinë e lëvizjes së këtyre grupeve.

Zhvillimet në Siri përfundimisht e ndryshuan edhe më tej ekuacionin strategjik.

Pas rënies së udhëheqësit autoritar Bashar al-Assad në dhjetor 2024, balanca e fuqisë në Siri ndryshoi në mënyrë dramatike.

Shfaqja e një qeverie të re, e kombinuar me mbështetjen e Turqisë për Damaskun, krijoi një situatë në të cilën YPG-ja nuk mund të mbështetej më në të njëjtin nivel mbrojtjeje amerikane.

YPG-ja kishte pritur që mbështetja e Uashingtonit të vazhdonte.

Megjithatë, marrëdhënia e ngushtë e presidentit turk Recep Tayyip Erdoğan me Presidentin Donald Trump, së bashku me vendimin e SHBA-së për të reduktuar praninë e saj ushtarake në Siri, ndryshoi këto llogaritje.

Turqia sinjalizoi gjithashtu gatishmërinë për ta mbështetur ushtarakisht qeverinë siriane nëse do të ishte e nevojshme. Përballë mundësisë së një konflikti me një qeveri siriane të mbështetur nga Turqia, YPG-ja gjithnjë e më shumë mbeti me mundësi të kufizuara.

Fushëbeteja kishte ndryshuar tashmë

Ndërsa pozicioni strategjik i YPG-së në Siri u përkeqësua, vetë PKK-ja kishte pësuar tashmë një rënie të madhe.

Duke filluar nga mesi i viteve 2010, Turqia u mbështet gjithnjë e më shumë te mjetet ajrore pa pilot (UAV) për të goditur pozicionet dhe komandantët e PKK-së.

Futja e dronëve ndryshoi në mënyrë themelore natyrën e konfliktit. Terroristët e PKK-së filluan të tërhiqeshin gjithnjë e më shumë nga territori turk dhe kërkuan strehim në zonat malore të Irakut verior, ku përpiqeshin t’i shmangeshin zbulimit dhe goditjeve precize.

Ndikimi ishte i konsiderueshëm. Sulmet terroriste të PKK-së brenda Turqisë ranë ndjeshëm, ndërsa aftësia e organizatës për të vepruar hapur u kufizua rëndë.

Me kalimin e kohës, grupi mbeti me gjithnjë e më pak alternativa ushtarake. Edhe pa u çarmatosur zyrtarisht, mundësitë praktike u reduktuan kryesisht në operimin nga shpella dhe pozicione nëntokësore.

Në këtë kuptim, procesi i shpërbërjes mund të kuptohet jo thjesht si një vendim politik, por edhe si pasojë e një ndryshimi themelor në balancën ushtarake.

Megjithatë, zhvillimi ka shkaktuar debat brenda Turqisë, veçanërisht mes atyre që kundërshtonin negociatat me PKK-në.

Argumenti i tyre është i drejtpërdrejtë: nëse organizata tashmë është mposhtur ushtarakisht, pse duhet qeveria të negociojë me të?

Përgjigjja e qeverisë bazohet në dallimin mes mposhtjes së një organizate të armatosur dhe zgjidhjes së pasojave më të gjera sociale dhe politike të dekadave të konfliktit.

Koalicioni qeverisës, i udhëhequr nga AK Parti dhe Partia e Lëvizjes Nacionaliste (MHP), ka theksuar forcimin e solidaritetit mes qytetarëve turq dhe atyre me origjinë kurde.

Nga kjo perspektivë, objektivi nuk është vetëm mposhtja e PKK-së, por edhe garantimi që qytetarët me origjinë kurde të mos e perceptojnë përfundimin e konfliktit si një humbje për veten e tyre.

Prandaj, një marrëveshje e qëndrueshme kërkon më shumë se një fitore ushtarake. Ajo kërkon parandalimin e armiqësisë së krijuar nga dekada dhune që të shndërrohet në një burim të përhershëm të ndarjes shoqërore.

Lejimi i militantëve për t’u çarmatosur dhe, aty ku lejohet ligjërisht, për t’u kthyer në jetën civile, mund të shihet si pjesë e kësaj strategjie më të gjerë.

Nga fitorja ushtarake te marrëveshja politike

Në një kuptim, pothuajse çdo aktor i përfshirë në këtë proces mund të përfitojë nga shpërbërja e PKK-së.

Turqia mund t’i japë fund një fushate terroriste që ka zgjatur për dekada. Siria dhe Iraku mund të përfitojnë nga një stabilitet më i madh territorial, ndërsa komunitetet kurde mund të përfitojnë nga ulja e dhunës dhe perspektiva për një të ardhme politike pa një lëvizje separatiste të armatosur.

Por jo çdo aktor rajonal e mirëpret këtë rezultat.

Izraeli, në veçanti, historikisht i ka parë lëvizjet kurde si partnerë të mundshëm strategjikë kundër shteteve si Turqia dhe Siria.

Logjika ishte relativisht e thjeshtë: grupet që kundërshtonin këto qeveri mund të shërbenin potencialisht si kundërpeshë ndaj tyre.

Ndërsa mundësia për përdorimin e PKK-së kundër Turqisë ishte tashmë zvogëluar, YPG-ja përfaqësonte një partner potencialisht të vlefshëm në peizazhin sirian pas Assadit.

Ankaraja, megjithatë, u përpoq ta parandalonte këtë skenar përmes një kombinimi masash ushtarake, diplomatike dhe politike.

Turqia mbështeti qeverinë siriane, punoi me Uashingtonin për të reduktuar mbështetjen ndaj YPG-së dhe, ndoshta më e rëndësishmja, mbështeti integrimin e grupit në institucionet shtetërore siriane.

Objektivi ishte ta bindte grupin të integrohej në strukturat e reja politike dhe të sigurisë së Sirisë, në vend që të kërkonte autonomi të përhershme.

Si pasojë, Izraeli nuk arriti ta shndërronte YPG-në në një zëvendësues të rolit strategjik që dikur luhej nga SHBA-ja.

Kjo nuk do të thotë se Izraeli është tërhequr nga ekuacioni sirian. Prania e tij ushtarake në pjesë të Sirisë jugore dhe marrëdhëniet me komunitetin Druze mbeten elemente të rëndësishme të balancës rajonale në zhvillim.

Për Damaskun, megjithatë, perspektiva e zgjidhjes së çështjes kurde me mbështetjen e Turqisë përfaqëson një arritje të rëndësishme strategjike.

Prandaj, shpërbërja e PKK/YPG-së mund të shënojë një pikë kthese që shtrihet shumë përtej kufijve të Turqisë.

Kombinimi i presionit ushtarak, diplomacisë dhe angazhimit politik nga Ankaraja e ka ngushtuar gradualisht hapësirën e manovrimit të organizatës në Turqi, Irak dhe Siri.

Nëse procesi përfundohet me sukses, pasojat mund të shkojnë përtej përfundimit të menjëhershëm të fushatës terroriste të PKK-së.

Turqia mund të dalë nga katër dekada konflikti me një marrëdhënie më të qëndrueshme mes qytetarëve turq dhe atyre me origjinë kurde, ndërsa Siria dhe Iraku mund të përfitojnë nga largimi i një aktori të madh të armatosur joshtetëror.

Rëndësia më e gjerë është se fundi i PKK/YPG-së mund të dëshmojë se vetëm fitorja ushtarake nuk mjafton për të arritur një paqe të qëndrueshme.

Sfida e Ankarasë tani është ta shndërrojë humbjen ushtarake të organizatës në një marrëveshje politike të qëndrueshme – një marrëveshje që e ndan popullsinë kurde të vendit nga fushata terroriste që pretendonte se e përfaqësonte.

Nëse kjo arrihet, shpërbërja e PKK/YPG-së mund të bëhet më shumë se fundi i një fushate terroriste.

Ajo mund të shënojë fillimin e një periudhe të re stabiliteti në Turqi, Siri dhe Irak, me pasoja potencialisht më të gjera edhe për Iranin dhe Lindjen e Mesme.