Pse Rusia dhe Kina kanë nevojë për njëra-tjetrën?

Presidenti rus Vladimir Putin mbërriti në Kinë të martën në mbrëmje për një vizitë dyditore të përqendruar në bisedimet me presidentin kinez Xi Jinping, ndërsa Moska dhe Pekini po afrohen gjithnjë e më shumë mes luftës, sanksioneve dhe një rendi global gjithnjë e më të përçarë.

Vizita e Putinit është takimi i dytë ballë për ballë me Xi-n brenda më pak se një viti dhe përkon me 25-vjetorin e Traktatit të vitit 2001 për fqinjësi të mirë dhe bashkëpunim miqësor, marrëveshje që formalizoi lidhjet mes Rusisë dhe Kinës pas dekadash rivaliteti ideologjik dhe mosbesimi të ndërsjellë.

Vizita vjen vetëm disa ditë pasi presidenti amerikan Donald Trump u largua nga Pekini pas një vizite të tij dyditore për takime me Xi-n.

Si Moska, ashtu edhe Pekini po përballen me marrëdhënie të ndërlikuara me Uashingtonin, ndërsa analistët thonë se paparashikueshmëria e politikës së jashtme të Trump-it ka pasur efektin e afruar më tej Rusinë dhe Kinën.

Thellimi i partneritetit të tyre vjen gjithashtu në sfondin e luftës në Ukrainë, tensioneve në rritje rreth Iranit dhe ndërprerjeve në transportin detar përmes Ngushticës së Hormuzit – një krizë që ka tronditur tregjet globale të energjisë dhe ka rritur shqetësimet e Pekinit për sigurinë e furnizimit me naftë dhe gaz.

Me një nga rrugët ujore më strategjike në botë nën kërcënim, Kina është orientuar gjithnjë e më shumë drejt Rusisë si një furnizues i besueshëm energjie përmes rrugëve tokësore.

Analistët thonë se vendimi i Xi-së për të pritur Trump-in dhe Putinin brenda një jave nuk është rastësi, por reflekton përpjekjen e Pekinit për t’u paraqitur si një aktor i besueshëm në një rend botëror gjithnjë e më të fragmentuar dhe të paqëndrueshëm.

Si kanë ndryshuar marrëdhëniet Kinë–Rusi ndër dekada?

Kina dhe Rusia kanë pasur gjithmonë një histori komplekse mes tyre. Dikur të lidhura nga ideologjia komuniste dhe kundërshtimi i përbashkët ndaj kapitalizmit perëndimor, Bashkimi Sovjetik dhe Kina maoiste më pas u bënë rivalë të ashpër, me tensione përgjatë kufirit prej 4,300 kilometrash që i afruan dy vendet pranë konfliktit gjatë Luftës së Ftohtë.

Megjithatë, ky kufi sot është shndërruar nga një vijë pasigurie në një hapësirë bashkëpunimi strategjik dhe tregtie.

As Xi dhe as Putin nuk janë udhëtarë të shpeshtë ndërkombëtarë. Putin është subjekt i një urdhër-arresti nga Gjykata Penale Ndërkombëtare për luftën në Ukrainë, ndërsa Xi rrallë largohet nga Kina përveç vizitave shtetërore të planifikuara me kujdes. Megjithatë, të dy liderët kanë investuar shumë në ruajtjen e marrëdhënieve personale mes tyre.

Ata e kanë quajtur shpesh njëri-tjetrin “miq”, dhe marrëdhënia e tyre është thelluar sidomos pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022, që e shtyu Moskën drejt izolimit ndërkombëtar dhe e detyroi Kremlinin të kërkonte tregje në juglindje për shkak të sanksioneve perëndimore.

“Rusia dhe Kina shohin me besim drejt së ardhmes,” tha Putin në deklaratat e transmetuara nga mediat shtetërore ruse para vizitës.

Ai shtoi se të dy vendet “po zhvillojnë në mënyrë aktive bashkëpunimin në politikë, ekonomi dhe mbrojtje, duke zgjeruar shkëmbimet kulturore dhe duke nxitur ndërveprimin ndërnjerëzor”.

“Në thelb, duke bërë gjithçka së bashku për të thelluar bashkëpunimin dypalësh dhe për të avancuar zhvillimin global për mirëqenien e të dy kombeve,” shtoi ai.

Pse Rusia ka nevojë për Kinën

Kina është bërë një shpëtim ekonomik për Rusinë, ndërsa ekonomia e saj është përshtatur me kushtet e luftës. Tregtia dypalëshe mes dy vendeve është më shumë se dyfishuar mes viteve 2020 dhe 2024, duke arritur në 237 miliardë dollarë në vit.

Megjithatë, marrëdhënia nuk është e barabartë. Ndërsa Kina është partneri më i madh tregtar i Rusisë, Rusia përbën vetëm rreth katër për qind të tregtisë ndërkombëtare të Kinës. Ekonomia kineze është gjithashtu shumë më e madhe, duke i dhënë Pekinit avantazh në negociata.

Që nga pushtimi i Ukrainës, Moska është bërë gjithnjë e më e varur nga teknologjia dhe prodhimi kinez. Një raport i Bloomberg zbuloi se Rusia po siguronte më shumë se 90 për qind të importeve të teknologjisë së sanksionuar nga Kina, përfshirë komponentë me përdorim ushtarak dhe të dyfishtë, të rëndësishëm për prodhimin e dronëve dhe industri të tjera të mbrojtjes.

Kina është bërë gjithashtu një blerës kyç i naftës dhe produkteve energjetike ruse, në një kohë kur tregjet evropiane janë mbyllur kryesisht për Moskën për shkak të luftës në Ukrainë.

Analistët thonë se ky disbalancë i jep Pekinit mundësinë të negociojë nga një pozicion më i fortë, duke siguruar energji ruse me çmime më të ulëta dhe duke zgjeruar ndikimin mbi të ardhmen ekonomike të Rusisë.

Pse Kina ka ende nevojë për Rusinë

Megjithëse marrëdhënia është e pabarabartë, ajo nuk është e njëanshme. Rusia ofron diçka gjithnjë e më të vlefshme në një botë të trazuar: qasje të sigurt në burime të mëdha energjetike përtej rrugëve detare të rrezikuara.

Lufta rreth Iranit dhe ndërprerjet në Ngushticën e Hormuzit kanë rritur shqetësimet e Pekinit për sigurinë energjetike, duke pasur parasysh varësinë e madhe të Kinës nga importet e naftës dhe gazit përmes rrugëve detare të kontestuara.

Kjo ka rikthyer vëmendjen te projekti i gazsjellësit “Power of Siberia 2”, një projekt i vonuar që pritet të jetë në qendër të diskutimeve.

Nëse realizohet, gazsjellësi do të transportojë 50 miliardë metra kub gaz rus në vit drejt Kinës përmes Mongolisë, duke rritur ndjeshëm rrjedhën e energjisë mes dy vendeve.

Por marrëdhënia nuk është vetëm ekonomike. Kina e vlerëson Rusinë edhe si partner gjeopolitik. Të dy vendet janë anëtarë të përhershëm të Këshillit të Sigurimit të OKB-së dhe shpesh bashkërendojnë qëndrimet kundër politikave të udhëhequra nga SHBA.

Edhe pse Kina është treguar e kujdesshme të mos lidhet me një aleancë të ngurtë ushtarake me Rusinë, të dy vendet kanë forcuar gradualisht partneritetin përmes stërvitjeve të përbashkëta ushtarake, si ushtrimet detare “Joint Sea” që filluan në vitin 2012.

Vitin e kaluar, Kina dhe Rusia zhvilluan stërvitje të reja detare në Detin e Japonisë pranë portit rus të Vladivostokut, duke përfshirë operacione shpëtimi nëndetësesh, luftë kundër nëndetëseve, mbrojtje ajrore dhe operacione luftarake detare.

Ekspertët thonë se forca e këtij partneriteti qëndron në fleksibilitetin e tij. Ndërsa qeveritë perëndimore shpesh e paraqesin marrëdhënien si të brishtë dhe të bazuar kryesisht në kundërshtimin ndaj Perëndimit, analistët vlerësojnë se ajo mund të jetë më e qëndrueshme pikërisht sepse mbështetet në interesa të përbashkëta ekonomike dhe strategjike, dhe jo vetëm në ideologji. /Al JAzeera/