Lot gëzimi dhe lutje për kthimin në atdhe: Reagimi i rohingyave ndaj vendimit për gjenocidin

Umme Ruman po ndiqte lajmet në telefonin e saj celular nga streha ku jeton, në kampin 1E të refugjatëve rohingja në Cox’s Bazar të Bangladeshit. Ajo kishte pritur vendimin e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë (GJND) që prej pasdites, por lidhja e dobët e internetit ia ndërpriste vazhdimisht transmetimin e drejtpërdrejtë.
Më pas hapi Facebook-un dhe pa një titull: “GJND-ja konfirmon se Mianmari ka kryer gjenocid”.
E pushtuar nga emocionet, ajo u ngrit menjëherë. Kunata e saj po gatuante dhe Ruman nxitoi ta përqafonte. Para se të arrinte t’i shpjegonte se çfarë kishte ndodhur, shpërtheu në lot.
“Festova mes lotësh gëzimi, sepse për herë të parë bota pranoi atë që na kishte ndodhur”, tha ajo.
Të enjten, GJND-ja e shpalli Mianmarin përgjegjës për gjenocidin ndaj popullit rohingja gjatë operacioneve brutale ushtarake të vitit 2017, gjatë të cilave, sipas konstatimit të gjykatës, u vranë më shumë se 10 mijë persona.
Vendimi historik në çështjen e paraqitur para gjykatës nga Gambia njohu mizoritë e kryera ndaj këtij komuniteti, pas vitesh mohimi. Për refugjatët që kanë kaluar gati një dekadë duke pritur drejtësi, vendimi solli lehtësim, emocione dhe shpresë të ripërtërirë.
“Për mua, ky nuk është thjesht një vendim ligjor. Është dëshmi e vuajtjeve tona”, tha Ruman.
Në të gjithë kampet, njerëzit e ndoqën njoftimin përmes telefonave celularë, laptopëve dhe ekraneve të mëdha. Disa e ndoqën së bashku me miqtë, të tjerë u mblodhën me familjet e tyre. Shumë prej tyre iu drejtuan Facebook-ut dhe YouTube-it për të ndjekur procedurat gjyqësore.
Mohammad Rehan, 18 vjeç, e ndoqi vendimin në një laptop, së bashku me mësuesin e komunitetit dhe miqtë e tij.
“Disa gra po qanin, ndërsa të tjerat po i luteshin Allahut. Unë nuk bëra asgjë të veçantë. Thjesht u ula dhe dëgjova, duke shpresuar të merrja ndonjë lajm të mirë që do të na siguronte një jetë paqësore në të ardhmen”, tha ai.
Për Rehanin, mendimi i parë ishte se vendimi mund t’u hapte rrugën rohingjave për t’u kthyer në atdhe.
“Vetëm ideja e kësaj më bëri jashtëzakonisht të lumtur”, tha ai.
Lajmi u përhap shpejt nëpër blloqet e kampit. Rehan tha se njerëzit po festonin, ndërsa refugjatët e moshuar diskutonin për çështjen gjyqësore dhe rolin e Gambisë në dërgimin e saj para gjykatës.
Ky shtet i vogël i Afrikës Perëndimore nuk ishte prekur drejtpërdrejt nga dhuna ndaj rohingjave. Megjithatë, ai ndërhyri si palë në Konventën e vitit 1948 për Parandalimin dhe Ndëshkimin e Krimit të Gjenocidit, sipas së cilës të gjitha shtetet anëtare kanë detyrimin të parandalojnë dhe të trajtojnë rastet e gjenocidit. Në vitin 2022, gjykata vendosi se Gambia kishte të drejtë ta paraqiste këtë çështje.
Edhe nëna e Rehanit u gëzua kur ai i tregoi për vendimin.
“Ajo thoshte se kishim fituar dhe se do të mund të ktheheshim në atdheun tonë”, tha ai.
Festimet u zhvilluan në një sfond kushtesh të vështira jetese. Të enjten, shiu përfshiu kampet, ndërsa cikloni Akvan po afrohej drejt Gjirit të Bengalit, duke i rënduar edhe më shumë kushtet për familjet që jetojnë në strehime të mbipopulluara.
Kjo ishte një kujtesë se, ndonëse vendimi kishte njohur vuajtjet e tyre, ai nuk kishte ndryshuar realitetin e përditshëm të jetës si refugjatë.
Nurul Amin, një i ri rohingja, tha se ishte i lumtur kur gjykata e njohu gjenocidin, por lajmi i riktheu gjithashtu kujtime të dhimbshme.
“Isha i lumtur, por njëkohësisht po kujtoja atë që na ndodhi në vitin 2017. Po kujtoja operacionin e tmerrshëm ushtarak, dhunën që përjetova dhe shtëpinë që u detyrova të lija pas”, tha ai.
Aktivisti rohingja Rohimullah tha se ishte e vështirë të përshkruhej me fjalë ajo që ndjeu pas njoftimit. Vendimi i kujtoi njerëzit që komuniteti kishte humbur dhe ditët më të errëta të zhvendosjes së tyre. Ai e cilësoi vendimin si një moment lehtësimi dhe shprese të ripërtërirë, por theksoi se ai nuk mund t’i kthente të dashurit e humbur dhe as t’i fshinte kujtimet e dhimbshme.
Nasir Uddin, profesor i antropologjisë në Universitetin e Chittagongut, i cili studion krizën e rohingjave, tha se vendimi i GJND-së ishte i rëndësishëm për garantimin e drejtësisë dhe përgjegjësisë nga këndvështrimi i viktimave.
“Në shekullin XXI flasim për demokracinë liberale, globalizimin dhe drejtësinë globale. Megjithatë, një gjenocid kaq masiv ndodhi para syve tanë. Vendimi ishte thelbësor për të vendosur konceptin e drejtësisë globale”, tha ai.
Michael Kugelman, studiues i lartë për Azinë Jugore në Këshillin Atlantik, tha se vendimi nënkuptonte se Daka do të duhej të siguronte garanci më të forta nga Mianmari për kthimin e sigurt të refugjatëve rohingja, në kuadër të çdo marrëveshjeje për riatdhesimin e tyre.
“Besoj se kjo do të ndikojë gjithashtu në dinamikën e negociatave mes Bangladeshit dhe Mianmarit për kthimin e refugjatëve rohingja, tani që një gjykatë ndërkombëtare ka konstatuar se ata kanë përjetuar gjenocid”, tha Kugelman për Al Jazeera.
Për rohingjat, megjithatë, shpresa për t’u kthyer në shtëpi mbetet thelbësore. Ata kërkojnë që përgjegjësit për mizoritë të mbajnë përgjegjësi, të rikthehen të drejtat dhe shtetësia e tyre, si dhe të sigurohet një kthim i sigurt dhe dinjitoz në Mianmar.
Nurul Amin tha se shpresonte që komuniteti ndërkombëtar të shikonte përtej krizës humanitare dhe të trajtonte shkaqet politike të zhvendosjes së tyre. Ai tha se dëshironte liri në Mianmar, demokraci dhe fundin e diskriminimit dhe diktaturës ushtarake.
“Shpresojmë që ky vendim të çojë drejt diçkaje më shumë – që më në fund të mund të kthehemi në shtëpi, me të drejtat dhe dinjitetin tonë”, tha ai. /Al Jazeera/



