Katari përpiqet të bindë Iranin të lejojë inspektorët bërthamorë të OKB-së në objektet e bombarduar
Katari, ndërmjetësi kryesor në konfliktin mes SHBA-së dhe Iranit, po përpiqet të bindë Teheranin të lejojë inspektorët e OKB-së për çështjet bërthamore të vizitojnë objektet bërthamore iraniane të goditura nga bombardimet, përfshirë ato ku ruhet stoku i uraniumit të pasuruar në nivele të larta.
Irani nuk do të detyrohej të merrte përsipër asnjë angazhim për largimin e këtij stoku nga vendi. Në tryezë janë edhe alternativa të tjera, përfshirë uljen e nivelit të pasurimit të uraniumit përmes përzierjes me uranium me përqendrim më të ulët.
Emiri i Katarit, Sheikh Tamim bin Hamad al-Thani, diskutoi këtë propozim me presidentin amerikan Donald Trump, bëri të ditur të premten zyra e emirit, pa zbuluar detaje mbi përmbajtjen e telefonatës.
Agjencia shtetërore e lajmeve e Katarit raportoi se emiri “theksoi rëndësinë e vazhdimit të dialogut dhe angazhimit në diplomaci si mënyra për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve dhe parandalimin e përshkallëzimit të mëtejshëm në rajon”.
Trump është ende duke shqyrtuar mundësinë e një sulmi tjetër ndaj objekteve bërthamore iraniane. Megjithatë, kërcënimet e tij kanë humbur një pjesë të besueshmërisë brenda Iranit, pasi zëvendëspresidenti amerikan JD Vance deklaroi se vetë lufta, dhe jo vetëm ndikimi i saj në rritjen e kostos së jetesës për konsumatorët amerikanë, ishte një faktor i rëndësishëm në humbjen e mbështetjes për republikanët në zgjedhjet e mesmandatit në SHBA.
Sipas propozimit të Katarit, SHBA-ja do të hiqte menjëherë bllokadën detare ndaj Iranit në Ngushticën e Hormuzit dhe do të lironte një pjesë të 8 miliardë dollarëve të aseteve iraniane të ngrira.
Në këmbim, Irani do të pranonte vizitat e inspektorëve të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA) në objektet e tij bërthamore të bombarduara. Kjo do të bazohej në një marrëveshje të mëparshme, të arritur në Kajro në shtator 2025, e cila më pas u braktis.
Irani do të rihapte Ngushticën e Hormuzit ditën e dytë, duke përdorur një korridor detar të negociuar më parë me Omanin, të cilin të dyja vendet do ta regjistronin bashkërisht pranë Organizatës Ndërkombëtare Detare (IMO).
Megjithatë, Teherani ka vendosur edhe disa kushte të tjera për rihapjen e ngushticës. Ato përfshijnë përfundimin e luftës në Liban, tërheqjen e forcave amerikane nga bregdeti iranian, angazhimin për heqjen e disa sanksioneve ekonomike dhe arritjen e një marrëveshjeje për dëmshpërblimet e luftës.
Radha dhe mënyra e përmbushjes së këtyre angazhimeve kanë qenë ndër çështjet kryesore që kanë vështirësuar negociatat ndërmjet palëve.
Në memorandumin e mirëkuptimit parashikohej gjithashtu krijimi i një fondi prej 300 miliardë dollarësh për rindërtimin dhe zhvillimin, me qëllim mbështetjen e rimëkëmbjes ekonomike të Iranit. Megjithatë, nuk u bë asnjëherë e qartë se nga do të sigurohej financimi për këtë fond.
Pas rezultatit të zgjedhjeve në SHBA, të cilin Teherani e interpretoi si një fitore politike ndaj Trumpit, Irani ka treguar edhe më shumë kujdes ndaj mundësisë së rikthimit të inspektorëve bërthamorë të OKB-së në vend.
Autoritetet iraniane deklarojnë se kanë humbur besimin te Rafael Grossi, kreu i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike. Teherani e akuzon atë se nuk ka përmbushur detyrimin për të mbrojtur Traktatin për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore, pasi nuk ka kritikuar SHBA-në për bombardimin e objekteve bërthamore iraniane.
Irani druhet se informacionet dhe materialet e mbledhura nga inspektorët mund t’u dorëzohen amerikanëve dhe izraelitëve për t’u përdorur si të dhëna në përcaktimin e objektivave të mundshëm ushtarakë.
Ndërkohë, në kuadër të negociatave paralele për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, ministri i Jashtëm i Omanit, Badr Albusaidi, ka zhvilluar një tjetër bisedë me Iranin për të ardhmen e administrimit të kësaj rruge ujore.
Diskutimet përfshijnë korridorin detar të rënë dakord, nëse marrëveshja do të jetë e përkohshme apo afatgjatë, si dhe nevojën për regjistrimin e propozimit pranë Organizatës Ndërkombëtare Detare (IMO), qoftë si marrëveshje dypalëshe, qoftë si nismë e përbashkët rajonale.
Omani ka paraqitur gjithashtu një propozim afatgjatë për administrimin e ngushticës, në përputhje me të drejtën ndërkombëtare të detit. Sipas këtij propozimi, kompanitë e transportit detar do të paguanin vetëm për shërbimet e ofruara dhe jo për kalimin nëpër ngushticë, pra nuk do të vendoseshin tarifa tranziti.
Amir Hayat Moqaddam, nënkryetar i Komisionit për Sigurinë Kombëtare dhe Politikën e Jashtme në parlamentin iranian, deklaroi të martën për Agjencinë e Lajmeve të Studentëve Iranianë (ISNA) se anijeve nga katër vende – Kina, India, Katari dhe Iraku – u ishte lejuar të kalonin nëpër këtë korridor strategjik detar.
Sipas tij, këto përjashtime u shërbenin interesave të ndërsjella. Ai shtoi se Irani u kishte vendosur tarifa kalimi anijeve indiane dhe kineze, ndërsa anijet e Katarit lejoheshin të kalonin pa pagesë.
India, sipas tij, kishte furnizuar Iranin me ilaçe, ndërsa Kina i kishte ofruar mbështetje politike.
Muyu Xu, analist i lartë i tregut të naftës bruto në kompaninë analitike Kpler, deklaroi se nga 10.23 milionë fuçi naftë bruto në ditë që kaluan nëpër Ngushticën e Hormuzit gjatë muajit tetor, rreth 42% kishin si destinacion Kinën dhe 13% Indinë.
Ndërkohë, marina e Gardës Revolucionare Islamike të Iranit (IRGC) deklaroi se dy cisterna nafte, të cilat po përpiqeshin të kalonin nëpër një korridor të paautorizuar në pjesën lindore të Ngushticës së Hormuzit, kishin goditur mina detare dhe kishin marrë flakë.
Sipas deklaratës së IRGC-së, të dyja cisternat kishin fikur sistemet e navigimit dhe identifikimit, ndërsa përpjekja e tyre për të kaluar nëpër këtë korridor ishte kryer me mbështetjen e forcave ushtarake amerikane.
