Kompanitë ajrore rrisin çmimet dhe shkurtojnë miliona vende pune ndërsa lufta me Iranin rrit kostot e karburantit

Theodore, një sipërmarrës i pensionuar në fushën e teknologjisë në Malajzi, zakonisht nuk nxiton të rezervojë fluturimet për pushimet vjetore të familjes së tij në Korenë e Jugut dhe Japoni, duke preferuar të marrë kohë për të gjetur ofertat më të mira.

Por këtë vit, babai 50-vjeçar i tre fëmijëve ishte i etur të siguronte shpejt planet e udhëtimit, mes një rritjeje të çmimeve të karburantit për avionë që ka çuar në mijëra anulime fluturimesh në mbarë botën — edhe nëse kjo nënkuptonte të hiqte dorë nga një ofertë e lirë.

Duke hequr dorë nga zgjedhja e tij e zakonshme për një linjë ajrore low-cost, ai rezervoi javën e kaluar bileta me Korean Air dhe Malaysia Airlines për muajt gusht dhe shtator, duke arsyetuar se linjat e plota do të kishin më pak gjasa të prishnin planet e tij me një anulim në moment të fundit.

“Pashë çmimet duke u rritur, pashë linjat low-cost që anulonin shpesh fluturime dhe doja të shmangja çdo pengesë më vonë,” tha Theodore, i cili kërkoi të identifikohej vetëm me emrin e tij, për Al Jazeera.

“Është një përmirësim i cilësisë së jetës të reduktosh fërkimet dhe ciklet mendore për çështje të tilla,” tha Theodore, i cili jeton në Cyberjaya, rreth 30 km në jug të Kuala Lumpur.

“Dhe thënia ‘një ons parandalim vlen sa një paund kurim’ vlen këtu për sa i përket ndërprerjeve të mundshme të planeve të udhëtimit.”

Ndërsa mbyllja efektive e Ngushticës së Hormuzit po i afrohet javës së 10-të, në një armëpushim të brishtë mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, udhëtimi ajror global po shfaqet si një nga viktimat kryesore të çmimeve të larta të naftës.

Çmimet e karburantit për avionë, që prodhohet kryesisht nga nafta bruto, janë rritur më shumë se 80 për qind që nga momenti kur SHBA dhe Izraeli nisën luftën e tyre kundër Iranit në fund të shkurtit, duke detyruar kompanitë ajrore të rrisin çmimet, të reduktojnë oraret e fluturimeve, ose të dyja.

Në shembullin më të qartë të pasojave, kompania amerikane low-cost Spirit Airlines njoftoi të shtunën se do të ndërpresë përfundimisht operacionet, një vendim që i atribuohet gjerësisht rritjes së kostove të karburantit.

Në një gamë të gjerë tregjesh, përfshirë SHBA-në, Kinën, Japoninë, Australinë dhe pjesën më të madhe të Europës, kompanitë ajrore kanë shkurtuar 9.3 milionë vende për periudhën nga 1 qershori deri më 30 shtator, sipas kompanisë së analizës së aviacionit Cirium.

Reduktimet e fluturimeve kanë qenë më të theksuara në Lindjen e Mesme, ku aviacioni ende po përballet me pasojat e mbylljes së hapësirave ajrore të vendosura si përgjigje ndaj sulmeve iraniane ndaj qendrave rajonale si Dubai dhe Doha.

Vetëm Qatar Airways ka shkurtuar dy milionë vende të planifikuara për periudhën qershor–tetor, ndërsa kompanitë me bazë në Emiratet e Bashkuara Arabe, Emirates dhe Etihad Airways, kanë reduktuar përkatësisht 700,000 dhe 450,000 vende, sipas të dhënave të Cirium.

Për fluturimet e planifikuara, çmimet e biletave janë ndjeshëm më të larta në shumë raste krahasuar me periudhën para luftës.

Çmimi mesatar i biletave ndërkombëtare nga SHBA — për të gjitha destinacionet — ishte 1,101 dollarë në javën e fundit të prillit, me një rritje prej 16 për qind krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar, sipas të dhënave nga platforma e kërkimit të udhëtimeve Kayak.

Çmimet për fluturimet e brendshme në SHBA janë rritur edhe më shumë, me një rritje prej 24 për qind në bazë vjetore, sipas Kayak.

Hans Jorgen Elnaes, themelues i kompanisë norvegjeze të konsulencës në aviacion Winair AS, tha se vlerëson që çmimet në disa linja midis Europës dhe Azisë janë rritur deri në pesë herë.

“Nivelet aktuale të çmimeve mes Europës dhe Azisë nuk janë të qëndrueshme në afat të gjatë sipas mendimit tim — kjo nxitet nga kërkesa e lartë dhe kapaciteti i kufizuar, jo vetëm nga çmimet e larta të karburantit — dhe nuk do të habitesha nëse linjat ajrore të Gjirit së shpejti do të ofrojnë çmime shumë tërheqëse midis Europës dhe Azisë përmes qendrave të tyre,” tha Elnaes për Al Jazeera.

Të paktën deri tani, rritja e çmimeve ka bërë pak për të ulur dëshirën e konsumatorëve për të udhëtuar.

Ndërsa kërkesa ndërkombëtare për pasagjerë ra me 0.6 për qind në mars krahasuar me vitin e kaluar, kërkesa totale u rrit më shumë se 2 për qind falë tregjeve të forta të brendshme në shumë vende, sipas Shoqatës Ndërkombëtare të Transportit Ajror.

Ndërsa kërkesa mbetet e fortë, rritja e çmimeve ka nxitur disa udhëtarë të bëjnë rezervime më herët, tha Henry Harteveldt, president i Atmosphere Research Group, duke cituar rezultatet e një ankete të kryer në mars.

“Një gjë që mësuam është se pasiguria dhe frika nga çmime edhe më të larta ishin arsye për veprim,” tha ai për Al Jazeera.

“Njëmbëdhjetë për qind e të gjithë pasagjerëve thanë se kishin rezervuar fluturimet më herët se zakonisht për udhëtimet nga prilli deri në gusht.”

James Mundy, menaxher i marrëdhënieve me publikun në kompaninë britanike InsideAsia Tours, tha se ndonëse ka parë një “rënie të lehtë” në rezervime dhe kërkesa ndërsa klientët vlerësojnë situatën në Lindjen e Mesme, kërkesa për destinacione aziatike mbetet e fortë.

“Japonia vazhdon të jetë shumë e popullarizuar, por kostot e fluturimeve direkte janë rritur ndjeshëm,” tha ai.

“Ka gjithashtu shumë interes për Korenë — ende një nga destinacionet me rritjen më të shpejtë për InsideAsia.”

“Kostoja e fluturimeve nuk është rritur aq shumë dhe ofron vlerë shumë të mirë krahasuar me disa fqinjë,” shtoi ai.

Analistët thonë se gatishmëria e udhëtarëve për të përballuar kostot e larta mund të ndryshojë nëse furnizimi me karburant mbetet i kufizuar.

Drejtori i përgjithshëm i IATA-s, Willie Walsh, paralajmëroi javën e kaluar se disa pjesë të Europës dhe Azisë mund të përballen me mungesa të karburantit për avionë në javët e ardhshme.

“Të gjithë po ndjekin me vëmendje çfarë po ndodh me karburantin për avionë — si furnizimin ashtu edhe çmimet,” tha Walsh në një deklaratë.

“Deri tani, vera po duket si një periudhë zakonisht e ngarkuar për udhëtime,” shtoi ai.

“Kjo është një lajm pozitiv, por qëndrueshmëria e kompanive ajrore po testohet dhe stabilizimi i furnizimit dhe çmimeve të karburantit është thelbësor.”

Gary Bowerman, drejtor i kompanisë së marketingut Check-in Asia, tha se industria globale e aviacionit mund të përballet me “disa muaj të vështirë”.

“Edhe nëse Ngushtica e Hormuzit do të rihapej nesër, dëmi i thellë strukturor që kjo luftë ka shkaktuar në infrastrukturën energjetike dhe furnizimin nga Gjiri do të ndikojë sektorin global të aviacionit, sidomos në Europë dhe Azi, për shumë muaj, ndoshta edhe më gjatë,” tha ai.

Harteveldt tha se perspektiva për udhëtimet ajrore është “e përzier”.

Pavarësisht rritjes së çmimeve të karburantit, ato mbeten nën nivelin maksimal historik të arritur gjatë krizës financiare globale 2007–2008, tha ai. Nga ana tjetër, fundi i luftës mbetet i paqartë.

“Edhe kur armiqësitë të përfundojnë, mund të duhen shumë muaj, ndoshta edhe një vit, që çmimet e karburantit për avionë të kthehen në nivele më normale,” tha ai.

“Edhe kur kjo të ndodhë, mos prisni që kompanitë ajrore t’i ulin çmimet në nivelet para luftës,” shtoi ai.

“Një gjë që kompanitë ajrore e kanë zhvilluar më mirë se ndoshta çdo industri tjetër është aftësia për të kuptuar gatishmërinë e udhëtarëve për të paguar.” /Al Jazeera/