Pa trupa, pa lamtumira: të zhdukurit e Gazës lënë pas një dhimbje të pafundme

Në Gaza, disa nëna ende vendosin një pjatë shtesë në tryezë sepse nuk arrijnë ta pranojnë dot se fëmijët e tyre nuk jetojnë më, ndërsa të tjera vizitojnë varre masive pa e ditur nëse trupat që kërkojnë ndodhen vërtet aty.

Ofensiva brutale izraelite në Gaza jo vetëm që ka vrarë më shumë se 72.700 palestinezë, por ka lënë pas edhe familje të panumërta të bllokuara në një dhimbje të mbetur pezull, pa trupa për t’i varrosur, pa varre për t’i vizituar dhe pa mundësinë për të thënë lamtumirë.

Mes ndërtesave të shkatërruara, varreve masive dhe trupave të reduktuar në fragmente të paidentifikueshme, qindra persona vazhdojnë të figurojnë të zhdukur, ndërsa të afërmit e tyre jetojnë mes shpresës dhe sigurisë së humbjes.

Këto janë historitë e Sabreen Barakës, Areej Saleh dhe Mohammad Kamal, tre njerëz nga Khan Younis të bashkuar nga e njëjta dhimbje: mosdija se ku ndodhen të dashurit e tyre dhe mungesa e mundësisë për t’u përshëndetur me ta për herë të fundit.

“Derisa ta varros djalin tim, ai është ende gjallë”

Kur Sabrin Baraka, një nënë palestineze 49-vjeçare, flet për djalin e saj të zhdukur, ajo nuk përdor kohën e shkuar. Ajo flet për Ihabin sikur ai mund të hyjë nga dera në çdo moment.

“Ihabi është pjesë e imja, pjesë e zemrës sime. Kam humbur një pjesë të zemrës sime”, thotë ajo.

Kanë kaluar më shumë se dy vjet që nga hera e fundit kur dëgjoi prej tij, por për të, koha ndaloi më 14 tetor 2023, ditën kur Ihabi u zhduk gjatë një sulmi ajror izraelit në të ashtuquajturën “vija e verdhë” të Khan Younis, një nga zonat më të shkatërruara në jug të Gazës.

Që atëherë, nuk ka pasur trup, as varrim, as varr. Vetëm pyetje që përsëriten vazhdimisht në mendjen e saj.

“Po Ihabi? Ku është djali im? Ku është trupi i tij? Kush e gjeti? Kush e varrosi?”

Familja e tij nisi një kërkim të dëshpëruar nëpër spitale dhe qendra mjekësore ku po dërgoheshin mbetjet e nxjerra nga zonat e bombarduara, por nuk gjetën asgjë që mund ta identifikonin, vetëm kocka, kafka dhe pjesë trupash të gjymtuara.

“Edhe sikur njëri prej atyre trupave të ishte Ihabi, si mund ta njihja?” pyet Sabrin.

Përvoja në fjalë shkatërroi edhe shëndetin e bashkëshortit të saj, i cili pësoi kolaps pas javësh të tëra përballjeje me ato skena.

Por Sabrin nuk mund ta pranonte atë që të gjithë po fillonin të besonin: se Ihabi ndoshta kishte vdekur.

“Mendja ime refuzon ta pranojë se Ihabi ka rënë shehid. Për sa kohë nuk e kam varrosur djalin tim, ai është ende i pranishëm dhe gjallë”, thotë ajo.

Vetëm gjatë armëpushimit të përkohshëm në nëntor, një muaj pas zhdukjes së tij, familja mundi të kthehej në vendin ku Ihabi ishte parë për herë të fundit.

Ata kërkuan mes rrugëve të shkatërruara dhe ndërtesave të reduktuara në gërmadha, por nuk gjetën asgjë, zona ishte rrafshuar plotësisht nga makineria ushtarake izraelite.

Dy muaj më vonë, në dhjetor 2023, një tjetër djalë i Sabrinit, Mohammedi, u vra në një sulm izraelit. Por kësaj here ishte ndryshe: ata arritën ta merrnin trupin e tij, t’i jepnin lamtumirën dhe ta varrosnin.

“Ai gjest, ta shihje trupin, të luteshe mbi të dhe të dije ku prehet, bëri një ndryshim të madh në mënyrën se si e përballuam dhimbjen.”

“Kur shkoj te varri i Mohammedit, ndiej paqe”, thotë Sabrin.

“Ndjej sikur jam ulur me të. Por Ihabi nuk ka varr. Jam gjithmonë e humbur, gjithmonë duke e kërkuar.”

Mungesa e një trupi e ngrin procesin e zisë dhe e zgjat dhimbjen, thotë ajo.

Ashtu si familja Baraka, mbiemri i së cilës do të thotë “bekim” në arabisht, mijëra familje në Gaza jetojnë të bllokuara në agoninë e mosdijes se ku ndodhen të dashurit e tyre, pa e ditur nëse janë gjallë apo të vdekur.

“Shpresoj të ribashkohem një ditë me fëmijët e mi”, thotë Sabrin. “Qoftë në këtë tokë apo në parajsë.”

“Si i thuhet lamtumirë?”

Në fillim të dhjetorit 2023, Mohammed Saleh u zhduk. Ai ishte 29 vjeç, baba i dy fëmijëve të vegjël dhe bashkëshort i një gruaje 22-vjeçare.

Në atë kohë, familja ishte zhvendosur disa herë për shkak të bombardimeve izraelite në Khan Younis, e detyruar të largohej nga shtëpia bashkë me mijëra njerëz të tjerë që po iknin nga sulmet në lindje të Gazës.

Areej, motra e tij, thotë se ditën kur u zhduk, Mohammedi kishte dalë për të kërkuar bukë dhe qumësht për familjet e zhvendosura pranë Bani Suheila.

Kishin kaluar vetëm pak ditë që nga shembja e armëpushimit të shkurtër dhe Izraeli kishte intensifikuar ofensivën e tij gjenocidale në jug të Gazës.

Mohammedi nuk u kthye kurrë. Pastaj nisën telefonatat.

“Ku është Mohammedi?”

Në fillim, familja besonte se ai mund të ishte strehuar diku tjetër ose kishte humbur kontaktin mes kaosit. Ata e kërkuan te të afërmit, miqtë dhe spitalet.

Shpejt nisën të dilnin raportime për një bombardim pranë zonës ku ai ishte parë për herë të fundit, por familja refuzonte të besonte se kishte vdekur. Për ditë të tëra, ata u kapën pas shpresës se ishte arrestuar ose se ishte ende gjallë.

“Nuk e menduam kurrë se ai do t’i shtohej numrit të të vdekurve”, shpjegon Areej.

“Ai kishte qenë me ne vetëm pak orë më parë. Si mund ta imagjinonim se në një çast të vetëm ishte zhdukur përgjithmonë?”

Kërkimi u ndërpre kur tanket izraelite hynë në Khan Younis dhe bombardimet u intensifikuan, duke e detyruar familjen të arratisej edhe një herë.

Për muaj të tërë, ata kontrolluan listat e të ndaluarve dhe të zhdukurve, derisa më në fund konfirmuan se Mohammedi nuk ndodhej në asnjë burg izraelit.

“Si mund t’i thuash lamtumirë dikujt që mungon?” pyet ajo.

Më vonë, familja u informua se ai ishte varrosur bashkë me trupa të tjerë të paidentifikuar në një varr masiv. Megjithatë, gjatë bastisjes së Spitalit Nasser, familja humbi vendndodhjen e saktë të varrit.

Tani, nëna e Mohammedit viziton një varr masiv pa e ditur nëse trupi i djalit të saj ndodhet vërtet aty.

“Nuk e dimë cili prej trupave është i tij”, thotë Areej. “Dimë vetëm se ndoshta është mes tyre.”

Dhe kjo ka formësuar plotësisht procesin e zisë së familjes.

“Çdo mëngjes ndiej dhimbje sepse nuk e shoh para meje”, thotë ajo. “Në kujtesën time ai është ende gjallë; e shoh në çdo detaj. Sikur t’i kisha parë mbetjet e tij, gjërat do të ishin ndryshe. Jo plotësisht, por do ta kisha pranuar vdekjen e tij.”