Gjykata Ndërkombëtare Penale konstaton se Mjanmari ka bërë gjenocid ndaj myslimanëve Rohingya

endimi i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë (GJND) – e cila deri më tani nuk kishte shpallur asnjë shtet përgjegjës për gjenocid – i jep fund një beteje ligjore shtatëvjeçare dhe konsiderohet një provë vendimtare për mënyrën se si bota trajton krimet më të rënda që mund të kryejë një shtet.

Kryetari i GJND-së, Yuji Iwasawa, deklaroi se shumica e nëntë gjyqtarëve nga gjithsej 15 anëtarë të trupit gjykues konstatuan se “Republika e Bashkimit të Mianmarit ka kryer gjenocid ndaj rohingyave”.

Një fushatë ushtarake e ndërmarrë nga Mianmari gjatë viteve 2016–2017 detyroi më shumë se 700 mijë rohingya, kryesisht myslimanë, të largoheshin përtej kufirit drejt Bangladeshit. Ata mbërritën me dëshmi për vrasje masive të të rriturve dhe fëmijëve, përdhunime në grup dhe fshatra të djegura.

Gjatë leximit të vendimit, i cili zgjati më shumë se dy orë në Sallën e Madhe të Drejtësisë, Iwasawa i bëri thirrje Mianmarit të ofrojë dëmshpërblime dhe kompensime për viktimat. Këto përfshijnë mundësimin e kthimit të sigurt të rohingyave në shtëpitë e tyre, kthimin ose zëvendësimin e pronave të humbura, si dhe rehabilitimin fizik dhe psikologjik.

Qeveritë e ndryshme e kanë pritur me shqetësim vendimin e shpallur në Hagë të Holandës, ku ndodhet selia e gjykatës së OKB-së. Një nga arsyet është se ky vendim do të krijojë një precedent për çështjet e ardhshme të gjenocidit, veçanërisht për rastin e profilit të lartë kundër Izraelit.

Gjenocidi, i përkufizuar pas Holokaustit nazist përmes Konventës së OKB-së të vitit 1948, është më i vështirë për t’u provuar sesa krimet e luftës, pasi kërkon dëshmi për një qëllim të posaçëm: shkatërrimin e një grupi kombëtar, etnik, racor ose fetar.

“Gjykata është plotësisht e bindur se Mianmari ka kryer akte që bien në kuadër të Konventës për Gjenocidin, me qëllimin për të shkatërruar një pjesë të konsiderueshme të popullsisë rohingya në Mianmar”, deklaroi Iwasawa gjatë leximit të vendimit.

Çështja kundër Mianmarit u ngrit nga Gambia, një shtet me shumicë myslimane, në emër të të mbijetuarve rohingya. Ajo u mbështet në deklarata që dëshmonin synime gjenocidale dhe në modele të përsëritura veprimesh që tregonin përpjekje për shkatërrimin e këtij komuniteti gjatë sulmeve në shtetin Rakhine. Këto përfshinin qëllimin me armë të njerëzve që përpiqeshin të arratiseshin dhe pengimin e kthimit të tyre.

Në janar, GJND-ja zhvilloi seanca me dyer të mbyllura, ku dëgjoi dëshmitë e të mbijetuarve që udhëtuan nga kampet e refugjatëve në Bangladesh. Më shumë se një milion rohingya vazhdojnë të jetojnë atje, në vendbanimin më të madh të refugjatëve në botë, ndërsa në Mianmarin me shumicë budiste vlerësohet se kanë mbetur më pak se 600 mijë.

Refugjatët që u larguan drejt Bangladeshit i treguan gazetës The Guardian në vitin 2017 për një masakër në fshatin Tula Toli. Të mbijetuarit përshkruan ekzekutimin sistematik të civilëve, varreza masive dhe mbytjen e fëmijëve në një lumë.

Pamjet satelitore treguan më vonë se fshati ishte djegur plotësisht. Ai ishte njëri prej disa fshatrave të analizuara nga hetuesit e të drejtave të njeriut, të cilët i përdorën këto dëshmi për të ndërtuar dosjen e gjenocidit.

Gjatë seancave gjyqësore, ministri i Drejtësisë i Gambias, Dawda Jallow, deklaroi se kjo çështje nuk kishte të bënte me “çështje abstrakte të së drejtës ndërkombëtare”.

“Bëhet fjalë për njerëz të vërtetë, histori të vërteta dhe një grup real qeniesh njerëzore. Bëhet fjalë për rohingyat e Mianmarit. Ata janë vënë në shënjestër për t’u shkatërruar”, tha Jallow.

Ekspertët ligjorë e konsiderojnë vendimin e së enjtes si një provë të rëndësishme për mënyrën se si dhuna seksuale trajtohet në vlerësimin e gjenocidit. Konventa përcakton se ky krim mund të përfshijë edhe veprime të ndërmarra me qëllimin për të “penguar lindjet” brenda një grupi të caktuar.

Hetuesit kanë deklaruar se përdhunimet në grup dhe gjymtimi i organeve gjenitale të grave nga ushtarët janë kryer qëllimisht dhe në mënyrë sistematike, me synimin për të penguar riprodhimin.

Gjykata duket se e mbështeti këtë vlerësim, duke akuzuar ushtrinë se përdori dhunën seksuale për të “dëmtuar fizikisht dhe psikologjikisht vullnetin dhe aftësinë e popullsisë rohingya për të lindur fëmijë”. Në këtë vlerësim u morën parasysh edhe pasojat shoqërore dhe stigmatizimi kulturor që përballojnë gratë e mbijetuara të përdhunimit.

Sipas vendimit, Mianmari kishte zbatuar edhe masa të tjera për kufizimin e lindjeve, përfshirë kufizimin në vetëm dy fëmijë për çdo familje rohingya.

Mianmari mohoi se kishte kryer gjenocid, duke pretenduar se operacionet ushtarake kishin në shënjestër një grup militant rohingya, i cili kishte organizuar sulme të armatosura të tipit gueril. Ushtria u përgjigj me operacione masive të ashtuquajtura “pastrimi”.

Megjithatë, gjyqtarët hodhën poshtë pretendimin e Mianmarit se veprimet e tij kishin pasur kryesisht si qëllim luftën kundër terrorizmit, apo se synonin vetëm ndëshkimin ose dëbimin me forcë të popullsisë, pa përbërë gjenocid.

Udhëheqësi i vendit, Min Aung Hlaing, i cili drejtonte ushtrinë gjatë sulmeve të viteve 2016–2017, ka një urdhër-arresti të lëshuar nga Gjykata Ndërkombëtare Penale (GJNP), e cila ndjek penalisht individë dhe jo shtete, siç bën GJND-ja. Ai akuzohet për krime kundër njerëzimit.

Ish-gjenerali përmbysi në vitin 2021 qeverinë e zgjedhur të Aung San Suu Kyi-t përmes një grushti shteti, duke shkaktuar një luftë civile që ka lënë dhjetëra mijëra të vrarë. Në prill, ai u vendos në postin e presidentit civil pas zgjedhjeve që u diskredituan gjerësisht.

Megjithëse GJND-ja nuk ka kompetenca për të zbatuar me forcë vendimet e saj, ato konsiderohen juridikisht detyruese, kanë peshë diplomatike dhe mund të ndikojnë në veprimet ndërkombëtare, përfshirë vendosjen e sanksioneve.

Izraeli dhe aleati i tij kryesor, Shtetet e Bashkuara, e kanë ndjekur nga afër çështjen e Mianmarit, pasi vendimi mund të japë sinjale të rëndësishme për mënyrën se si gjyqtarët do ta vlerësojnë çështjen e Gazës, të ngritur nga Afrika e Jugut.

Hetimet e pavarura të OKB-së, si dhe studiues të gjenocidit, kanë deklaruar tashmë se Izraeli ka kryer akte gjenocidale në Gaza.

Një vendim që konstaton se Mianmari ka shkelur Konventën për Gjenocidin pritet të sjellë pasoja diplomatike, ndër to edhe mundësinë që SHBA-ja të vendosë sanksione ndaj gjyqtarëve të GJND-së, përfshirë Navi Pillay-n, fituese e Çmimit Nobel për Paqen të këtij viti.

Uashingtoni e kishte cilësuar krizën e rohingyave si gjenocid, bazuar në një vendim të administratës së Joe Bidenit. Megjithatë, administrata e Donald Trumpit ka ndërmarrë një ofensivë kundër institucioneve ndërkombëtare të të drejtave të njeriut, përfshirë vendosjen e sanksioneve ndaj Gjykatës Ndërkombëtare Penale.

Dy çështje të tjera të GJND-së, që trajtonin mizoritë e kryera gjatë luftërave në Ballkan në vitet 1990, nuk arritën në përfundimin se shtetet ishin drejtpërdrejt përgjegjëse për gjenocid. Megjithatë, Serbia u shpall juridikisht përgjegjëse për mosparandalimin dhe mosndëshkimin e gjenocidit të kryer nga forcat serbe të Bosnjës gjatë masakrës së Srebrenicës.

Tribunale të tjera të Kombeve të Bashkuara kanë konstatuar gjenocid vetëm në një numër të kufizuar rastesh që nga Holokausti, përfshirë regjimin e Kmerëve të Kuq në Kamboxhia gjatë viteve 1970 dhe vrasjet masive në Ruandë në vitin 1994.

Të ngjajshme

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button