Xhemail Dauti: Bizneset shqiptare u ngritën nga zero, sot kontribuojnë mbi 40% në ekonominë e Maqedonisë së Veriut

Në një intervistë për revistën ekonomike shqiptare Monitor.al, të publikuar më 14 nëntor, themeluesi i kompanisë Dauti-Komerc dhe kryetari i nderit i Odës Ekonomike të Maqedonisë Veri-Perëndimore (OEMVP) tha se kapitali shqiptar ka kaluar nga faza e mbijetesës në atë të konsolidimit dhe zgjerimit.
Sipas tij, kompanitë me pronarë shqiptarë kontribuojnë mbi 40 për qind në Prodhimin e Brendshëm Bruto (PBB) të Maqedonisë së Veriut, bazuar në vlerësimet e OEMVP-së.
Dauti tha se në vitet 2018-2019, Oda kishte identifikuar 6.354 kompani me pronësi shqiptare, me numër të punësuarish nga pesë deri në 1.500.
Këto shifra, sipas tij, dëshmojnë transformimin e sipërmarrjes shqiptare gjatë tri dekadave të fundit.
Nga privatizimi i pabarabartë te krijimi i kapitalit privat
Dauti, i cili së bashku me tre vëllezërit e tij themeloi kompaninë Dauti-Komerc më 29 maj 1990, tha se tranzicioni ekonomik pas shpërbërjes së Jugosllavisë nuk krijoi mundësi të barabarta për të gjithë qytetarët.
Sipas tij, shqiptarët në Maqedoninë e Veriut u anashkaluan nga procesi i privatizimit të pronës shoqërore, duke u detyruar të ndërtonin bizneset e tyre nga fillimi.
“Bizneset shqiptare, në pjesën dërrmuese, janë krijuar si ndërmarrje private nga e para, pa trashëguar asetet e ndërmarrjeve shoqërore që ekzistonin në sistemin e mëparshëm”, deklaroi Dauti.
Ai tha se sipërmarrësit shqiptarë u mbështetën kryesisht te kursimet familjare, puna dhe aftësitë tregtare, ndërsa një pjesë e kompanive të tjera përfituan nga asetet dhe infrastruktura e trashëguar industriale.
Megjithatë, shumë biznese shqiptare arritën të zgjerohen nga ndërmarrje të vogla familjare në kompani me struktura moderne menaxheriale dhe rrjete rajonale të shpërndarjes.
Sektorët ku ato kanë prani më të madhe janë ndërtimtaria, tregtia me shumicë dhe pakicë, turizmi dhe, gjithnjë e më shumë, prodhimi.
Rritja ekonomike nuk mjafton për përmirësimin e standardit
Dauti vlerësoi se ekonomia e Maqedonisë së Veriut, ashtu si ekonomitë e tjera të Ballkanit Perëndimor, po rritet me ritme të pamjaftueshme për të sjellë përmirësime të shpejta në mirëqenien e qytetarëve.
Ai tha se treguesit pozitivë ekonomikë nuk duhet të jenë qëllim në vetvete, nëse nuk shoqërohen me rritje të punësimit, produktivitetit dhe fuqisë blerëse.
Sipas tij, vendet e rajonit duhet të synojnë politika më ambicioze, të orientuara drejt rritjes ekonomike dyshifrore.
Dauti përmendi pozitën gjeografike, burimet natyrore, turizmin, traditën tregtare dhe kapacitetet e sektorit privat si përparësi që nuk po shfrytëzohen mjaftueshëm.
Ai kërkoi më shumë investime në sektorët prodhues, infrastrukturë dhe një administratë më efikase.
Bujqësia, potencial i pashfrytëzuar
Një nga sektorët që Dauti e konsideron me potencial të madh zhvillimi është bujqësia dhe blegtoria.
Sipas tij, Maqedonia e Veriut ka kushte të favorshme për prodhimin dhe eksportin e produkteve agroushqimore, por politikat zhvillimore nuk janë përshtatur mjaftueshëm me praktikat moderne ndërkombëtare.
Ai kërkoi investime në teknologji, përpunim, magazinim, paketim dhe standardizim të prodhimit.
Sipas Dautit, bujqësia duhet të trajtohet si pjesë e një industrie moderne, të lidhur me përpunimin dhe tregtinë, dhe jo vetëm si aktivitet tradicional.
Shqipëria tërheq më shumë kapital nga Maqedonia e Veriut
Dauti tha se marrëdhëniet ekonomike ndërmjet Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut karakterizohen nga një asimetri investimesh.
Sipas tij, kompanitë nga Maqedonia e Veriut kanë treguar interes më të madh për të investuar në Shqipëri sesa kompanitë shqiptare për të investuar në Maqedoninë e Veriut.
Ai përmendi turizmin, ndërtimtarinë dhe tregtinë si sektorët kryesorë ku janë përqendruar investimet.
Dauti tha se produktet nga Maqedonia e Veriut janë gjerësisht të pranishme në tregun shqiptar, ndërsa prania e produkteve nga Shqipëria në tregun maqedonas mbetet më e kufizuar, me përjashtim të disa produkteve bujqësore.
Sipas tij, afërsia gjeografike, gjuhësore dhe kulturore nuk është e mjaftueshme për të krijuar bashkëpunim ekonomik të qëndrueshëm.
Bizneset duhet të zhvillojnë partneritete konkrete, investime të përbashkëta dhe projekte që synojnë tregje më të mëdha.
Korridori VIII mund të ndryshojë tregtinë rajonale
Dauti e konsideron Korridorin VIII një nga projektet më të rëndësishme për lidhjen ekonomike ndërmjet Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut.
Korridori synon të lidhë Adriatikun me Detin e Zi dhe mund të përmirësojë transportin e mallrave, lëvizjen e kapitalit dhe konkurrueshmërinë e kompanive.
Sipas tij, përfitimet ekonomike do të varen jo vetëm nga ndërtimi i infrastrukturës, por edhe nga procedurat më efikase kufitare, qendrat logjistike dhe investimet prodhuese.
Portet shqiptare, tha ai, mund të shndërrohen në pika më të rëndësishme të lidhjes së kompanive nga Maqedonia e Veriut me tregjet ndërkombëtare.
Kompanitë shqiptare duhet të dalin përtej tregjeve kombëtare
Dauti tha se faza e ardhshme e zhvillimit të kapitalit shqiptar duhet të përqendrohet në prodhim, inovacion, teknologji dhe zgjerim ndërkombëtar.
Ai kërkoi që kompanitë të krijojnë konsorciume dhe ndërmarrje të përbashkëta, në mënyrë që të bashkojnë kapitalin, përvojën dhe rrjetet tregtare.
Sipas tij, kjo do t’u mundësonte të realizojnë investime më të mëdha dhe të konkurrojnë në tregje ku veçmas do ta kishin më të vështirë.
Ai theksoi se integrimi ekonomik rajonal duhet të shërbejë si përgatitje për konkurrencën në tregun e përbashkët të Bashkimit Evropian.
Procesi i Berlinit dhe Tregu i Përbashkët Rajonal, sipas Dautit, kanë ndihmuar në zvogëlimin e disa barrierave, por pengesat administrative, tregtare dhe procedurale vazhdojnë të kufizojnë zhvillimin e kompanive.
Mesazh për qeveritë në Shkup dhe Tiranë
Dauti kërkoi nga qeveritë e Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë të ndërmarrin masa konkrete për lehtësimin e tregtisë dhe investimeve.
Sipas tij, bashkëpunimi ekonomik nuk duhet të mbetet vetëm në nivel deklaratash politike dhe marrëveshjesh formale.
Ai kërkoi heqjen e barrierave tarifore dhe jotarifore që ende pengojnë tregtinë, harmonizimin e procedurave, njohjen më të gjerë të dokumentacionit dhe certifikatave, si dhe përafrimin e politikave tatimore dhe doganore aty ku është e mundur.
Dauti tha se odat ekonomike duhet të organizojnë takime biznesi, forume investimesh dhe mekanizma të përhershëm bashkëpunimi, por rezultatet duhet të maten përmes partneriteteve dhe investimeve konkrete.
Sipas tij, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut duhet të synojnë krijimin e kushteve ku tregjet e tyre, ndonëse juridikisht të ndara, të funksionojnë si një hapësirë ekonomike më e integruar.
“Ne kemi nevojë për një treg ku kapitali, produktet, shërbimet dhe idetë të qarkullojnë me sa më pak pengesa”, deklaroi Dauti.
Ai theksoi se ekonomitë e Ballkanit Perëndimor janë relativisht të vogla kur funksionojnë të ndara, ndërsa integrimi i tyre mund të krijojë mundësi për investime më të mëdha, kompani më konkurruese dhe zhvillim më të shpejtë.
Për Dautin, sfida e ardhshme e sipërmarrjes shqiptare nuk është vetëm të ruajë pozitat e fituara në ekonominë e Maqedonisë së Veriut, por të zhvillojë kapacitete për të konkurruar në tregun evropian.



