Marrëveshja në mosmarrëveshje: Ku nuk bien dakord ShBA-ja dhe Irani

Raundi i parë i bisedimeve të drejtpërdrejta mes ShBA-së dhe Iranit për t’i dhënë fund luftës në Lindjen e Mesme përfundoi të hënën në Zvicër, pas një seance 18-orëshe pranë Liqenit të Lucernit, të ndërmjetësuar nga Pakistani dhe Katari. Të dyja palët i përshkruan bisedimet si konstruktive dhe ranë dakord për një plan veprimi 60-ditor drejt një marrëveshjeje përfundimtare.

Por, vetëm pak orë pasi delegacionet u larguan, të dyja qeveritë po kundërshtonin publikisht njëra-tjetrën pothuajse për çdo çështje madhore, nga fakti nëse inspektorët e Kombeve të Bashkuara do të lejohen të hyjnë në objektet bërthamore të Iranit deri te pyetja se kush do ta kontrollojë mënyrën se si do të përdoren miliarda dollarë asete të ngrira iraniane. Këto mosmarrëveshje tregojnë se sa larg njëra-tjetrës mbeten ende Uashingtoni dhe Teherani, edhe pse po garojnë me afatin 60-ditor për të shmangur një rikthim të luftës.

Inspektimet bërthamore

Mosmarrëveshja më e mprehtë lidhet me inspektimet bërthamore. Zëvendëspresidenti JD Vance tha të hënën se Irani kishte rënë dakord ta lejonte rikthimin e inspektorëve të Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA) në vend, duke e cilësuar këtë si një hap të madh drejt parandalimit të pajisjes së Teheranit me armë bërthamore.

Zyrtarët iranianë e hodhën poshtë shpejt këtë pretendim. Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme, Esmaeil Baqaei, tha se nuk ka vizita të planifikuara të IAEA-s dhe as angazhime të reja për inspektimet.

Më vonë, presidenti i ShBA-së, Donald Trump, këmbënguli se Irani kishte rënë dakord “100 për qind” për inspektimet dhe paralajmëroi se do t’i anulonte bisedimet nëse kjo nuk do të ishte e vërtetë. Ai tha gjithashtu se inspektorët do të hynin në Iran “në kohën e duhur”.

Fondet e ngrira

Të dyja palët nuk bien dakord as për mënyrën se si do të liroheshin dhe përdoreshin asetet e ngrira iraniane sipas çdo marrëveshjeje që mund të arrihet.

Guvernatori i Bankës Qendrore të Iranit, Abdolnaser Hemmati, tha se mekanizmi për këstin e parë të fondeve bazohej në një mirëkuptim të vitit 2023 me Uashingtonin, që mbulonte mallrat thelbësore dhe ilaçet, dhe shtoi se Irani nuk është i detyruar të blejë produkte bujqësore amerikane.

Ai shtoi se Irani mund të blejë misër, grurë ose sojë amerikane nëse çmimet dhe cilësia janë konkurruese, por theksoi se prioriteti i Teheranit është qasja në rezervat e veta valutore dhe fleksibiliteti për mënyrën e shpenzimit të tyre.

Megjithatë, presidenti i ShBA-së, Donald Trump, ka këmbëngulur se çdo fond iranian i zhbllokuar do të vendoset në llogari garancie të kontrolluara nga ShBA-ja dhe do të përdoret posaçërisht për blerjen e produkteve bujqësore amerikane, duke argumentuar se kjo marrëveshje do të përfitonte fermerët amerikanë dhe do të siguronte mbikëqyrje mbi shpenzimet e Iranit.

Zyrtarët iranianë kanë kundërshtuar. Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme, Esmaeil Baqaei, tha se vendimet e Teheranit për importet do të bazohen te “çmimet dhe cilësia”, ndërsa ambasadori iranian në Gjenevë, Ali Bahreini, tha se vetëm Irani do të vendosë se si do të përdoren asetet e tij.

Negociatorët iranianë kanë përmendur një shifër prej rreth 12 miliardë dollarësh si fonde që mund të lirohen, megjithëse Uashingtoni nuk e ka konfirmuar këtë. Vlerësime më të gjera sugjerojnë se Irani ka dhjetëra miliarda dollarë asete të ngrira në disa vende, ndërsa bisedimet aktuale janë përqendruar në një këst fillestar.