Punonjësit e teknologjisë në Gaza programojnë mes rrënojave, teksa lufta e Izraelit shkatërron jetën digjitale

Në një territor ku 81 për qind e ndërtesave janë dëmtuar ose shkatërruar, një komunitet i vogël i të rinjve palestinezë po lufton për të ruajtur atë që ka mbetur nga bota digjitale e Gazës.

Programues, teknikë riparimi dhe punëtorë të pavarur po punojnë në kushte të pamundura për ta mbajtur enklavën e rrethuar të lidhur me botën e jashtme.

Kundër çdo gjase, të rinjtë e Gazës vazhdojnë të përshtaten. Ata punojnë offline, programojnë në fletore, ruajnë energji diellore sa herë që ka diell dhe presin momente të rralla lidhjeje për t’ua dërguar punën klientëve në mbarë botën.

Në një luftë që ka marrë pothuajse gjithçka, aftësitë digjitale janë bërë një formë mbijetese – dhe qëndrueshmërie.

Shumë prej tyre tani mbështeten edhe te puna online për të siguruar jetesën. Por edhe kjo linjë e brishtë shpëtimi tani është varur në një fije pas më shumë se dy vitesh të luftës gjenocidale të Izraelit.

Sipas Byrosë Qendrore Palestineze të Statistikave, forcat izraelite kanë “shkatërruar qëllimisht dhe sistematikisht” infrastrukturën e telekomunikacionit.

“Ne gjithmonë kërkojmë një mënyrë tjetër për t’u lidhur, gjithmonë gjejmë një mënyrë tjetër,” tha Shaima Abu Al Atta, një programuese që punon nga një kamp zhvendosjeje. “Kjo është ajo që na dha qëllim, sepse po të mos e bënim këtë, thjesht do të vdisnim duke mbijetuar dhe duke mos bërë asgjë. Do të vdisnim nga brenda.”

Para se lufta të shpërthente në tetor 2023, Gaza kishte një skenë teknologjike modeste, por të gjallë. Qendrat e inovacionit organizonin kampe trajnimi për programim dhe qindra punëtorë të pavarur punonin në distancë për klientë ndërkombëtarë. Shumica e atij ekosistemi tani qëndron në gërmadha.

Shareef Naim, një inxhinier që drejtonte një qendër teknologjike, përshkroi atë që humbi. Ndërtesa e tij strehonte më shumë se 12 programues me kontrata për kompani jashtë Gazës, tha ai. “Ekipi ishte shumë aktiv,” i tha Naim Al Jazeera-s.

Sot, ndërtesa është e shkatërruar, megjithëse disa anëtarë të ekipit ende po përpiqen të punojnë nga çadra dhe strehime emergjente.

Tekniku i kompjuterëve A’aed Shamaly thotë: “Sfida kryesore është energjia elektrike. Sot, energjia elektrike nuk është e disponueshme gjatë gjithë kohës dhe, kur është, është e paqëndrueshme dhe ka shumë ndërprerje. Edhe çmimet janë të larta.”

Energjia elektrike, kur është fare e disponueshme, është e paqëndrueshme dhe tepër e shtrenjtë: 12 dollarë për kilovat, krahasuar me 1.50 dollarë për 10 kilovat para luftës, tha ai. “Nuk ka pjesë këmbimi,” shtoi ai, ndaj teknikët duhet të mbledhin komponentë nga pajisje të prishura të nxjerra nga ndërtesat e bombarduara.

Shkalla e shkatërrimit është tronditëse. Sipas Qendrës Satelitore të Kombeve të Bashkuara (UNOSAT), rreth 198,273 struktura në të gjithë Gazën janë dëmtuar, me 123,464 të shkatërruara plotësisht. Sektori i telekomunikacionit është goditur veçanërisht rëndë.

Të dhënat nga Byroja Qendrore Palestineze e Statistikave tregojnë se 64 për qind e kullave të telefonisë mobile ishin jashtë funksionit që në fillim të prillit 2025. Në Rafah, mbulimi ka rënë në vetëm 27 për qind, nga pothuajse universal para luftës.

Gjatë luftës, organizata mbikëqyrëse e lidhjes NetBlocks dokumentoi ndërprerje të përsëritura, përfshirë atë që e quajti një “ndërprerje pothuajse totale të telekomunikacionit” në janar 2024, e cila zgjati për ditë të tëra.

Izraeli prej kohësh e ka kufizuar Gazën në teknologjinë e vjetëruar 2G, ndërsa ka lejuar 4G në Bregun Perëndimor të pushtuar.

Vlera e sektorit të telekomunikacionit ka rënë nga 13 milionë dollarë në vitin 2023 në vetëm 1.5 milionë dollarë në vitin 2024, një rënie prej 89 për qind. Humbjet e vlerësuara tejkalojnë gjysmë miliardi dollarë, ndërsa rindërtimi pritet të kushtojë të paktën 90 milionë dollarë.

Pasojat përhapen në të gjithë ekonominë dhe shoqërinë e Gazës.

Puna në distancë ishte një burim jetik të ardhurash në një territor ku papunësia tejkalonte 79 për qind edhe para tetorit 2023. Tani, qasja e paqëndrueshme në internet ka shtyrë shumë punëtorë të pavarur drejt papunësisë, pikërisht në një kohë kur uria e shkaktuar nga Izraeli ka rritur ndjeshëm çmimet e ushqimit.

Kolapsi i telekomunikacionit ka paralizuar gjithashtu sistemin bankar, duke penguar transfertat e parave dhe duke lënë familjet të paafta për të tërhequr para në dorë. Edhe kujdesi shëndetësor është ndërprerë, me Organizatën Botërore të Shëndetësisë që ka dokumentuar vdekje të shkaktuara nga pamundësia për të kontaktuar shërbimet e emergjencës në kohë.

Edhe gjatë armëpushimit të brishtë që hyri në fuqi në tetor 2025, Izraeli ka bllokuar hyrjen e pajisjeve thelbësore të riparimit në Gaza. Këto kufizime janë pjesë e asaj që analistët e përshkruajnë si një strategji të qëllimshme për të ruajtur kontrollin mbi infrastrukturën digjitale palestineze dhe për të shtypur rrjedhën e informacionit drejt botës së jashtme.

E ardhmja mbetet thellësisht e pasigurt, teksa përpjekjet për të çuar përpara një armëpushim të brishtë duket se po ngecin dhe Izraeli kërcënon mundësinë e rikthimit në luftë të plotë. /Al Jazeera/