A do të çojë humbja e Orbanit në një ndryshim dramatik në Evropë?

Nga: Kazim Alam – TRT World

Sundimi 16-vjeçar i Viktor Orbanit në Hungari përfundoi më 12 prill, pasi partia e djathtë Tisza e Peter Magyarit fitoi një shumicë prej dy të tretash në zgjedhjet parlamentare.

Një vend anëtar i Bashkimit Evropian (BE) me një prirje të qartë drejt Moskës, Hungaria është një vend pa dalje në det në Evropën Qendrore që mbeti një shtet satelit i ish-Bashkimit Sovjetik gjatë gjysmës së dytë të shekullit XX.

Për vite me radhë, konservatorët në Evropë si dhe në Shtetet e Bashkuara e vendosën Orbanin në një piedestal të lartë si arkitektin e modelit “jo-liberal” të demokracisë, të ndërtuar mbi retorikë nacionaliste me një nuancë të “vlerave tradicionale të krishtera”.

Brenda BE-së me 27 anëtarë, Orbani përdori fuqinë e vetos së Hungarisë, që i jepet çdo vendi anëtar, për të bllokuar vendimet e shumicës mbi sanksionet ndaj Rusisë dhe ndihmën financiare për Ukrainën.

Qeveria e tij, e cila erdhi në pushtet në vitin 2010 dhe fitoi zgjedhjet në 2014, 2018 dhe 2022, bllokoi përparimin për një kredi prej 105 miliardë dollarësh të BE-së për Ukrainën.

Në të njëjtën kohë, Hungaria nën Orbanin ka penguar miratimin e sanksioneve të reja të BE-së kundër Rusisë.

Me partinë Tisza të Magyarit në kontroll, ekspertët thonë se BE-ja mund të ketë më shumë hapësirë për manovrim, edhe pse ndryshimi nuk ka gjasa të jetë dramatik.

Tinatin Akhvlediani nga Qendra për Studime të Politikave Evropiane në Bruksel thotë se heqja e politikës sistematike të vetos nga Orbani “mund të përmirësojë ndjeshëm” aftësinë e BE-së për të vepruar, veçanërisht për Ukrainën, si dhe për politikat e zgjerimit dhe fqinjësisë së bllokut.

“Përdorimi i vetos nga Orbani ka kufizuar vazhdimisht aftësinë e BE-së për të vepruar me vendosmëri, veçanërisht në luftën në Ukrainë, e cila sot është sfida më ekzistenciale e sigurisë për Evropën”, tha ajo për TRT World.

Megjithatë, ndarjet e brendshme në Hungari do të vazhdojnë, thotë ajo.

“Pres që Hungaria të ruajë ende fuqi të konsiderueshme negociuese dhe një qeveri e udhëhequr nga Magyari ka gjasa ta përdorë atë në mënyrë selektive”, thotë ajo, duke shtuar se pyetja kyçe do të jetë se si lideri i ri hungarez do të balancojë afrimin me BE-në me kufizimet e brendshme politike.

Juraj Majcin, analist politikash për mbrojtjen dhe sigurinë në Qendrën Evropiane të Politikave, i tha TRT World se largimi i Orbanit nga pushteti i ka kushtuar Rusisë “një nga asetet më të vlefshme” brenda BE-së.

“Fitorja e Magyarit tani krijon një mundësi që BE-ja të ecë më shpejt me dosjet e mëdha të bllokuara”, tha ai, duke iu referuar kredisë prej 105 miliardë dollarësh për Ukrainën, paketës së 20-të të sanksioneve kundër Rusisë dhe më shumë se 7 miliardë dollarëve në Instrumentin Evropian për Paqe, një mekanizëm financimi që BE-ja përdor për të mbështetur ushtarakisht vende si Ukraina, të cilin Hungaria e ka bllokuar që nga viti 2023.

Majcini thotë se vizita e parë zyrtare e planifikuar e Magyarit në Varshavë është “një sinjal i rëndësishëm” pas qëndrimit pro-Moskë të Orbanit, i cili dëmtoi marrëdhëniet hungarezo-polake, duke ringjallur potencialisht Grupi i Vishegradit, një aleancë e katër vendeve të Evropës Qendrore e formuar në vitin 1991 për integrimin në institucionet evropiane pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik.

Denys Kolesnyk, një analist i Evropës Lindore i specializuar në rreziqe gjeopolitike, thotë se ndryshimi i qeverisë në Budapest do të “rrisë padyshim” kohezionin dhe efikasitetin e përgjithshëm të BE-së.

“Budapesti nuk do të bllokojë më çështjet që lidhen me Ukrainën apo regjimin e sanksioneve ndaj Rusisë”, i tha ai TRT World, duke shtuar se aftësia e BE-së për të vepruar në çështjet e politikës së jashtme “do të përmirësohet padyshim” në vazhdim.

Çështja e Ukrainës

Sa i përket qëndrimit të Hungarisë ndaj Ukrainës dhe Rusisë, të tre ekspertët parashikojnë një zbutje pragmatike dhe jo një kthesë të plotë.

Nën Orbanin, Hungaria bllokoi bisedimet për anëtarësimin e Ukrainës në BE dhe mbështetjen financiare, ndërsa ruante marrëdhënie të mira me Moskën.

Akhvlediani pret një ndryshim “më të dukshëm, megjithëse ende të matur” nën qeverinë e re hungareze: heqjen e vetove për ndihmën dhe kapitujt e anëtarësimit për Ukrainën dhe Moldavinë, si dhe adoptimin e një qëndrimi më bashkëpunues në kuadër euroatlantik që nxit një marrëdhënie më të ngushtë midis Evropës dhe Amerikës së Veriut.

“Në të njëjtën kohë, ndjeshmëritë politike të brendshme, konsideratat ekonomike dhe një kulturë më e gjerë kujdesi ka gjasa të vazhdojnë”, thotë ajo.

Majcini thotë se Hungaria nën qeverinë e re të Magyarit do të jetë “më pragmatike dhe më pak penguese, por jo fort pro-ukrainase”.

Mbështetja e drejtpërdrejtë ushtarake për Ukrainën mbetet jashtë tryezës, ndërsa çdo ndihmë ka gjasa të kufizohet në ndihmë humanitare, shton ai.

“Megjithatë, Budapesti mund të bëhet më konstruktiv në rrugën e anëtarësimit të Ukrainës në BE”, vëren ai.

Kolesnyk pajtohet me këtë vlerësim.

Marrëdhëniet dypalëshe me Ukrainën mund të përmirësohen dhe pengesat mund të marrin fund, me një kredi prej 105 miliardë dollarësh për Ukrainën që nuk do të bllokohet më nga Budapesti, thotë ai.

Hungaria nën Magyarin do të mbetet e kujdesshme, edhe pse politika e saj mund të bëhet shumë më pragmatike, shton ai.

Pak ndryshim në politikën e migracionit

Politika e migracionit e Hungarisë ofron vazhdimësinë më të qartë nën qeverinë e re, sipas ekspertëve.

Orbani ndërtoi një gardh në kufirin jugor, refuzoi kuotat e migrantëve të BE-së dhe e pozicionoi Hungarinë si një mbrojtëse kundër “emigracionit mysliman”, një qëndrim politik që i solli lavdërime nga qarqet e ekstremit të djathtë në mbarë botën.

Akhvlediani bën thirrje për të ulur pritshmëritë për një kthesë liberale në politikën e emigracionit të Hungarisë nën qeverinë e Magyarit.

Ndërsa Magyari e pozicionon veten si proevropian në aspektin institucional, ajo thotë se retorika dhe instinktet e tij politike sugjerojnë vazhdimësi në emigracion, veçanërisht në kontrollin e kufijve dhe në shqetësimet shoqërore që lidhen me emigracionin.

Toni i Magyarit mund të zbutet dhe Hungaria mund të bëhet “një aktor më pak konfrontues”. Megjithatë, ajo ka gjasa të rreshtohet me shtetet anëtare më kufizuese brenda BE-së, shton ekspertja.

“Kjo do të ulte disi tensionet politike, por nuk ka gjasa të ndryshojë në thelb drejtimin e politikës së migracionit”, thekson ajo.

Majcini është po aq i prerë në pikëpamjen e tij për politikën e emigracionit të Hungarisë në të ardhmen.

Deklaratat e Magyarit për migracionin kanë qenë “mjaft kritike”, vëren ai.

“Pra, nuk pritet ndonjë ndryshim i rëndësishëm në qëndrimin e Hungarisë ndaj politikës së migracionit të BE-së”, shton ai.

Kolesnyki, gjithashtu, thekson se politika e Hungarisë me “zero tolerancë” ndaj emigracionit të parregullt do të vazhdojë edhe nën udhëheqjen e Magyarit.

“Emigracioni mbetet një çështje e rëndësishme për hungarezët dhe partia Tisza (e Magyarit) mbështetet fuqishëm nga votues që kërkojnë kontrolle të rrepta kufitare”, thotë ai.

Për Izraelin: një rikalibrim i lehtë

Mbështetja e fortë e Hungarisë për Izraelin, e ndërtuar ndër vite përmes aleancës personale të Orbanit me kryeministrin Benjamin Netanyahu, mund të pësojë një rikalibrim të lehtë, thonë ekspertët.

Orban e ftoi Netanyahun në Budapest pavarësisht urdhërarrestit nga Gjykata Penale Ndërkombëtare dhe përdori retorikë pro Izraelit për ta paraqitur Hungarinë si një “kështjellë të pathyeshme” të të ashtuquajturave “vlera judeo-kristiane”.

Akhvlediani pret një “qasje më konvencionale” ndaj Izraelit nën drejtimin e Magyarit: më pak veto të njëanshme për të bllokuar rezolutat e BE-së dhe më shumë koordinim me partnerët evropianë.

“Ndryshimi do të jetë më shumë në ton dhe në përputhje, sesa në substancë”, thotë ajo, duke theksuar mungesën e unitetit të BE-së për gjenocidin e Izraelit në Gaza.

Majcin nuk parashikon ndryshime thelbësore në qëndrimin e Hungarisë ndaj krizës në Lindjen e Mesme.

Vendet e Evropës Qendrore dhe Lindore historikisht janë më mbështetëse ndaj Izraelit sesa ato perëndimore, vëren ai.

“Mund të shohim më pak mbështetje të pakushtëzuar, pasi Magyari nuk ka pasur lidhje kaq të forta me Netanyahun”, thotë ai.

Por Kolesnyki e lidh çdo ndryshim në politikën e Hungarisë ndaj Izraelit me orientimin pro-BE të Magyarit.

Nën Magyar, pritet “më pak retorikë proizraelite”, pasi Hungaria do të veprojë “në përputhje me të drejtën ndërkombëtare”.

Ndërkohë, Budapesti do të rreshtohet më afër linjës së përgjithshme të BE-së, por pa një qëndrim antiizraelit, shton ai.

Në përgjithësi, ekspertët paraqesin një tablo ndryshimesh domethënëse, por graduale nën qeverinë e re hungareze në çështje që variojnë nga bashkëpunimi me BE-në dhe migracioni, deri te mbështetja për Izraelin.

BE-ja mund të bëhet një “partner më pak pengues” nën udhëheqjen e re hungareze, duke ndihmuar në zhbllokimin e fondeve për Ukrainën dhe sanksioneve ndaj Rusisë.

Por kufizimet e brendshme, si pritshmëritë e votuesve dhe një bazë politike qendrore djathtas, do të pengojnë një kthesë të menjëhershme liberale në Budapest.

“Mbetet për t’u parë se si Magyari do ta përkthejë retorikën në praktikë, veçanërisht duke pasur parasysh pritshmëritë e larta pas një tranzicioni politik pas 16 vitesh sundimi të Orban”, përfundon Akhvlediani. /TRT World/