Si e shkatërroi Brexit-i, Britaninë: Bilanci pas dhjetë vjetësh
Më 23 qershor 2016, britanikët iu drejtuan kutive të votimit për të vendosur nëse do të qëndronin apo jo në Bashkimin Evropian. Rezultati, i shpallur brenda natës, ishte tronditës: elektorati kishte votuar për largimin nga blloku me 52% kundrejt 48%. Menjëherë pas kësaj, paundi britanik pësoi një rënie të ndjeshme, ndërsa indeksi FTSE 100 i Londrës ra. Kryeministri i atëhershëm, David Cameron, i cili kishte thirrur referendumin dhe kishte udhëhequr fushatën për qëndrimin në BE, dha dorëheqjen..
Që nga ajo kohë, Mbretëria e Bashkuar u përball me negociata të vështira për një marrëveshje. Pasardhësja e Cameron, Theresa May, dështoi tri herë në miratimin e një propozimi përpara se të largohej nga posti. Brexit u realizua përfundimisht nga Kryeministri Boris Johnson në vitin 2020. Fushata e Brexit kishte premtuar “rimarrjen e kontrollit” mbi imigracionin, lirimin e më shumë fondeve për shërbimin shëndetësor të vendit dhe krijimin e marrëveshjeve tregtare me pjesën tjetër të botës.
Një dekadë më vonë, Brexit vazhdon të ndikojë thellësisht jetën në Britani. Ekonomia e Mbretërisë së Bashkuar në masë të madhe nuk arriti të përjetonte një nxitje post-Brexit pas ndërprerjes së lidhjeve me partnerin e saj më të madh tregtar. Ndërsa goditjet globale si pandemia e koronavirusit në vitin 2020 dhe pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022 ndikuan rritjen ekonomike në mbarë botën, profesori i Stanfordit, Nicholas Bloom, vlerëson se deri në vitin 2025, Brexit kishte reduktuar PBB-në e Mbretërisë së Bashkuar me 6-8%. Ai shkroi se ndikimet negative “pasqyrojnë një kombinim të pasigurisë së lartë, kërkesës së reduktuar, kohës së menaxhimit të devijuar dhe keq-alokimit të burimeve nga një proces i zgjatur i Brexit”.
Fushata “Vote Leave” premtoi të rimerrte kontrollin e politikës migratore të Mbretërisë së Bashkuar, por largimi i saj nga blloku pati pasoja të papritura. Mbretëria e Bashkuar tani ka emigracion neto me vendet e BE-së, por migracioni nga shtetet jo-anëtare të BE-së u rrit ndjeshëm mes mungesave të ofertës së punës, një rritjeje të studentëve ndërkombëtarë dhe skemave të vizave emergjente të shtrira në vende si Ukraina. Nga ana tjetër, më pak evropianë po shpërngulen në Mbretërinë e Bashkuar, dhe migracioni neto nga blloku ka shkuar në drejtim të kundërt. “Migracioni neto i BE-së më pas u bë negativ në vitin 2022, pasi sistemi i imigracionit pas Brexit reduktoi ndjeshëm mundësitë për qytetarët e BE-së për t’u zhvendosur në Mbretërinë e Bashkuar,” shkroi Observatori i Migracionit në një raport të majit. “Përvetësimi i vizave të punës nga qytetarët e BE-së ka qenë relativisht i ulët që nga Brexit.”
Një nga treguesit më të qartë të ndikimit të Brexit është vlera e stërlinës, e cila u rrëzua pas votimit dhe ende nuk ka arritur nivelet e saj të larta para referendumit kundrejt euros dhe dollarit. Paundi ka operuar zakonisht rreth 10% nën vlerën e tij të qershorit 2016, sipas Convera. Convera zbuloi se GBP/EUR ka pasur një mesatare prej 1.16 € që nga referendumi, në rënie nga 1.27 € në dekadën para tij, me stërlinën që ka kaluar 98% të tregtimit që nga votimi i Brexit nën 1.20 €. Kjo i bëri mallrat dhe asetet e huaja menjëherë më të shtrenjta për qytetarët e Mbretërisë së Bashkuar, duke ndikuar në koston e jetesës, pasi vendi është një importues i rëndësishëm i ushqimit, energjisë dhe materialeve.
Divergjenca e performancës midis indeksit FTSE 100, i cili përfshin kompani të mëdha shumëkombëshe, dhe indeksit FTSE 250, më i orientuar drejt tregut të brendshëm, gjithashtu pikturon një pamje të zbehtë për tregjet e kapitalit në Londër. “Nën sipërfaqe, tregu i aksioneve në Mbretërinë e Bashkuar ende mban shenjat e një vendimi që ka rënduar si mbi besimin e biznesit ashtu edhe atë të investitorëve,” tha Chris Smith, menaxher investimesh për aksionet e rritjes në Mbretërinë e Bashkuar në Jupiter, për CNBC. “FTSE 100, me ekspozimin e tij global të të ardhurave dhe përbërjen e favorshme të sektorit, ka performuar ndjeshëm më mirë se FTSE 250, më i orientuar drejt tregut të brendshëm. Dobësia e stërlinës, inflacioni i nxitur nga kursi i këmbimit valutor dhe një kosto më e lartë e kapitalit kanë kontribuar të gjitha në një sfond më sfidues për bizneset e fokusuara në Mbretërinë e Bashkuar,” shtoi ai.
Asnjëri prej këtyre indekseve nuk ka mbajtur ritmin me fitimet marramendëse të përjetuara në tregjet e aksioneve të SHBA-së, të cilat kanë shijuar një periudhë të zgjatur rritjeje të nxitur nga teknologjia dhe aksionet e inteligjencës artificiale. “Tregu i aksioneve në Mbretërinë e Bashkuar ka ndryshuar pak në dhjetë vjet,” tha Mark Preskett, menaxher portofoli në Morningstar. “Aksionet dominuese të FTSE-së një dekadë më parë mbeten kompanitë tona më të suksesshme.” Ai theksoi se “nëse e krahasoni këtë me tregun amerikan, mund të shihni një listë më dinamike kompanish dhe një indeks që ka parë ndryshime reale.”
Bashkimi Evropian mbetet partneri më i madh tregtar i Mbretërisë së Bashkuar, duke zënë mbi 800 miliardë euro importe dhe eksporte. Në vitin 2025, BE-ja përbënte 41% të eksporteve të Mbretërisë së Bashkuar dhe 50% të importeve të saj. Një marrëveshje e re tregtare midis dy palëve u nënshkrua më 1 janar 2021, duke parandaluar futjen e tarifave ose kuotave nga secila anë.
Që nga referendumi, skena politike e Mbretërisë së Bashkuar është karakterizuar nga paqëndrueshmëri. Kur Cameron dha dorëheqjen në mëngjesin pas votimit të Brexit, ai kishte qenë kryeministër për gjashtë vjet. Paraardhësi i tij, Gordon Brown, ishte në detyrë për tre vjet, ndërsa Tony Blair shërbeu si kryeministër për një dekadë. Pas referendumit, asnjë kryeministër nuk ka qëndruar në detyrë më gjatë se tre vjet – dhe njëri qëndroi vetëm 49 ditë. Kryeministri Keir Starmer u përpoq të rindërtonte lidhjet e vendit me Evropën, por dha dorëheqjen të hënën, pasi u përball me një sfidë udhëheqjeje nga rivali Andy Burnham, duke i hapur rrugën kryeministrit të shtatë në një dekadë.
Marrë nga CNBC
