Pse siguria s’bën dot pa Turqinë?
Në një analizë të botuar së fundmi nga Project Syndicate, ish-presidenti turk Abdullah Gyl argumenton se Evropa nuk mund të mbështetet më te SHBA-ja si garantuesi kryesor i sigurisë.
Sipas tij, kontinenti duhet të ndjekë një autonomi të vërtetë strategjike, ku çdo arkitekturë e besueshme mbrojtëse duhet të plotësojë NATO-n dhe të përfshijë Turqinë si shtyllë qendrore. Një partneritet i ripërtërirë Turqi-BE do të forconte të dyja palët në këtë kohë pasigurie të lartë gjeopolitike.
Gyl thekson se Evropa po përballet me krizën më të rëndë të sigurisë në dekada, pasi e ka deleguar mbrojtjen e saj te Uashingtoni për një kohë shumë të gjatë. Tani që retorika amerikane sinjalizon lodhje nga kjo barrë, kërkimi për autonomi strategjike është i pashmangshëm. Megjithatë, kjo autonomi duhet të shtrihet përtej kufijve të Bashkimit Evropian, duke përfshirë anëtarë kyç të NATO-s si Turqia dhe Britania e Madhe.
Pavarësisht se Evropa mbetet një fuqi e madhe “e butë” (demokraci, të drejta e njeriut), Gyl pohon në Project Syndicate se kjo është e pamjaftueshme në një epokë rivaliteti ushtarak. Evropa duhet të rrisë “fuqinë e saj të fortë“. Këtu roli i Turqisë është kritik: ajo zotëron ushtrinë e dytë më të madhe në NATO, një industri mbrojtëse në rritje dhe ndikim strategjik nga Kaukazi në Lindjen e Mesme.
Duke reflektuar mbi procesin e anëtarësimit, Gyl vëren se arroganca politike dhe çështja e Qipros i dëmtuan marrëdhëniet në të kaluarën, por sot nevojat pragmatike duhet të mbizotërojnë. Turqia ka dëshmuar vlerën e saj si garantuese në Detin e Zi dhe si ndërmjetëse në luftën e Ukrainës.
Gyl e konsideron mjedisin aktual si një mundësi historike për të ndërtuar një rend të ri sigurie kolektive. Përjashtimi i Turqisë nga iniciativat e reja të mbrojtjes evropiane do ta linte strukturën e sigurisë të paplotë.
Një partneritet i ri do t’i jepte Evropës peshë ushtarake dhe Turqisë lidhje më të forta me botën demokratike. Siguria e qëndrueshme kërkon që Turqia të jetë pjesë e ekuacionit gjeopolitik. /tesheshi.com/
