Netanyahu kërkon sulme të reja ndaj Iranit, në konflikt me prioritetet e Trumpit

Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu ka paralajmëruar për një kërcënim të madh iranian ndaj Izraelit dhe botës për më shumë se 30 vjet.

Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, iu përgjigj këtyre paralajmërimeve në qershor dhe bombardoi objektet bërthamore të Teheranit. Por duket se Netanyahu ende nuk është i kënaqur dhe do të kërkojë veprime të tjera ushtarake ndaj Iranit kur të kthehet në SHBA të dielën për të vizituar Trump në resortin e tij Mar-a-Lago në Florida.

Këtë herë, fokusi është mbi programin e raketave të Iranit.

Zyrtarët izraelitë dhe aleatët e tyre amerikanë po ngjallin sërish alarmin për luftë ndaj Iranit, duke argumentuar se raketat e Teheranit duhet të adresohen menjëherë.

Por analistët thonë se një përplasje tjetër me Iranin do të ishte në kundërshtim të hapur me prioritetet e politikës së jashtme që ka deklaruar Trump.

Sina Toossi, bashkëpunëtor i lartë në think tank-un Center for International Policy, tha se ndërsa Trump po kërkon të thellojë bashkëpunimin ekonomik dhe të krijojë lidhje diplomatike mes Izraelit dhe shteteve arabe, Netanyahu kërkon dominim ushtarak në rajon.

“Kjo dëshirë për përfshirjen e përhershme të SHBA-së, për luftëra të përjetshme kundër Iranit që të shkatërrohet vërtet shteti iranian, reflekton synimin e Izraelit për dominim të pakundërshtuar, hegjemoni të pakundërshtuar dhe ekspansionizëm,” tha Toossi.

“Dhe mendoj se kjo është në thelb të qëllimeve të Netanyahu dhe drejtimin që ai dëshiron të shtyjë SHBA-në për t’i mbështetur, por kjo do të përplasë interesat amerikane që kërkojnë më shumë stabilitet në rajon pa përfshirje të drejtpërdrejtë ushtarake amerikane.”

Që nga ndërmjetësimi i një armëpushimi në Gaza, të cilin Izraeli e ka shkelur pothuajse çdo ditë, Trump, i cili e paraqet veten si paqebërës, ka pretenduar se solli paqe në Lindjen e Mesme për herë të parë në 3,000 vjet.

Strategjia Kombëtare e Sigurisë së administratës së tij, e publikuar së fundmi, thotë se rajoni po “shfaqet si një vend partneriteti, miqësie dhe investimesh” dhe nuk është më prioritet për SHBA-në.

Ndryshimi i fokusit

Ndërsa SHBA premton të zvogëlojë praninë e saj ushtarake dhe strategjike në Lindjen e Mesme, Izraeli duket se po lobon për një luftë që mund ta tërheqë Uashingtonin në konflikt.

Në dekadat e kaluara, Izraeli ka paraqitur programin bërthamor iranian si kërcënimin kryesor për sigurinë e tij dhe botën.

Por Trump ka insistuar se sulmet amerikane mbi tre objekte bërthamore iraniane në qershor shkatërruan programin.

Pavarësisht saktësisë së vlerësimit të Trump, shpallja e tij ka shtyrë Izraelin të gjejë një “armik tjetër”, thonë analistët, për të shmangur kundërshtimin publik të presidentit amerikan.

Trita Parsi, nënkryetar ekzekutiv në Quincy Institute, një think tank amerikan që promovon diplomacinë, tha se që nga momenti që Trump shpalli “drejt ose gabim” çështjen bërthamore të zgjidhur, Izraeli po zhvendos fokusin te raketat për të mbajtur presion mbi Teheranin.

“Netanyahu po shtyn SHBA-në të bashkohen me Izraelin në një luftë tjetër me Iranin, këtë herë me fokus te raketat, pjesërisht sepse Trump nuk është i gatshëm të trajtojë çështjen bërthamore – pasi ka thënë se e ka zgjidhur dhe e ‘shkatërroi’ programin,” tha Parsi për Al Jazeera.

“Izraelitët do të ndryshojnë vazhdimisht fokusin për të siguruar që përballja me Iranin të bëhet një luftë e pafund, përjetësisht.”

Irani ka mbajtur gjithmonë që programi i tij bërthamor është paqësor, ndryshe nga Izraeli, i cili besohet gjerësisht se posedon një arsenal bërthamor të pa deklaruar.

Teherani gjithashtu nuk ka nisur kurrë raketa ndaj Izraelit pa provokim.

Gjatë luftës së qershorit, Irani lëshoi qindra raketa drejt Izraelit, disa prej të cilave depërtuan mbrojtjen e shumanshme ajrore të vendit, por ishte Izraeli që nisi luftën pa provokim të dukshëm.

Përkrahësit e Izraelit fokusohen te raketat

Megjithatë, Izraeli dhe aleatët e tij vazhdojnë të alarmojnë për programin iranian të raketave, duke paralajmëruar se Teherani po rikuperon dhe rrit kapacitetin prodhues.

“Ndërsa Operacioni i Lartë i Luanit i Izraelit shkatërroi shumë nga kapacitetet balistike të Iranit, Izraeli vlerëson se rreth 1,500 raketa mbeten nga 3,000 që Irani kishte më parë,” tha American Israel Public Affairs Committee (AIPAC) në një email për mbështetësit këtë muaj.

“Kërcënimi i raketave balistike nga Irani do të jetë në agjendë kur Kryeministri Netanyahu udhëton në Florida të dielën dhe takohet me Presidentin Trump të hënën në Mar-a-Lago.”

Senatori Lindsey Graham, një mbështetës i ashpër i Iranit afër Trump, vizitoi Izraelin këtë muaj dhe përsëriti pikëpamjet mbi rreziqet e raketave me distancë të gjatë iraniane, duke paralajmëruar se Irani po i prodhon ato “në numra shumë të lartë”.

“Ne nuk mund të lejojmë që Irani të prodhojë raketa balistike sepse mund të mbingarkojnë Iron Dome,” i tha ai The Jerusalem Post, duke iu referuar sistemit të mbrojtjes ajrore të Izraelit. “Është një kërcënim i madh.”

Ministri izraelit i Mbrojtjes, Israel Katz, gjithashtu ka theksuar kapacitetin e raketave të Iranit, duke sugjeruar se qeveria e Netanyahu nuk do të tolerojë asnjë kërcënim në rajon.

“Struktura e mbrojtjes po monitoron nga afër zhvillimet, dhe natyrisht nuk mund të jap më shumë detaje,” u citua Katz nga The Times of Israel.

“Por mbi një parim, nuk ka diskutim: Ajo që ishte para 7 tetorit nuk do të ndodhë më,” shtoi ai, duke iu referuar sulmeve të Hamasit në Izrael në 2023. “Ne nuk do të lejojmë kërcënime për shkatërrimin e shtetit të Izraelit.”

Por kritikët thonë se Izraeli kërkon hegjemoni në rajon, jo thjesht neutralizimin e kërcënimeve ekzistenciale.

Qëllimi i tij përfundimtar shihet si ndryshimi i qeverisë iraniane ose kryerja e sulmeve periodike për të mbajtur vendin të dobësuar dhe pa kapacitete të konsiderueshme ushtarake.

“Izraelitët do të kthehen çdo gjashtë muaj me një plan tjetër për të bombarduar Iranin, dhe nuk do të ndalet derisa Trump të vendosë ta ndalë,” tha Parsi për Al Jazeera.

Baza e Trump

Pjesëtarët e politikës së jashtme që kërkonin ndryshim të qeverisë iraniane dikur dominonin Partinë Republikane të Trump.

Por pjesërisht falë vetë Trump, tani segmentet e mëdha të bazës kundërshtojnë ndërhyrjet ushtarake dhe preferojnë të përqendrohen te problemet e SHBA-së.

Lëvizja “America First”, e përfaqësuar nga figura të medias të djathta si Tucker Carlson dhe Steve Bannon, i bënë apel Trump kundër sulmit ndaj Iranit në qershor.

Edhe Charlie Kirk, aleat i ngushtë i Trump dhe mbështetës i fortë i Izraelit, u shpreh kundër përfshirjes amerikane në luftë.

Carlson ka kritikuar tashmë shtytjen e rinovuar të Izraelit për luftë.

“Kanë kaluar më pak se gjashtë muaj që kur Trump rrezikoi luftë me Iranin në emër të Netanyahu, por kryeministri tashmë kërkon më shumë,” shkroi ai në gazetën e tij. “Kjo është përkufizimi i një marrëdhënie parazitare.”

Megjithatë, kaucusi republikan në Kongres mbetet kryesisht i përputhur me Izraelin, dhe ndihmësi kryesor i Trump për politikën e jashtme, Sekretari i Shtetit Marco Rubio, është një mbështetës i ashpër i Iranit.

Dhuruesit pro-Izraelit që ndihmuan financiarisht fushatën e Trump, si Miriam Adelson, gjithashtu mund të ushtrojnë presion kundër zërave “America First” në lëvizjen e Trump.

“Toosi tha se llogaritjet politike për një luftë me Iranin janë më të rëndësishme tani se sa në qershor, për shkak se po afrojmë zgjedhjet e 2026, që do të vendosin se kush kontrollon Kongresin.”

“Popullariteti i Trump është shumë i ulët tani për shkak të krizës së përballueshmërisë dhe ndarjes së konservatorëve mbi politikën e jashtme. Kështu që të gjitha këto faktorë veprojnë si kufizim për aftësinë e Trump për t’u përfshirë në një luftë të madhe.”

Rreziku i eskalimit

Trump arriti të pretendonte fitore pas sulmeve amerikane në qershor.

Ai mbështeti Izraelin, dëmtoi programin bërthamor iranian dhe ruajti bazën e tij pa përfshirë SHBA-në në një konflikt të gjatë.

Pas një sulmi raketor iranian ndaj një baze amerikane në Katar, që nuk rezultoi me viktima amerikane, Trump njoftoi një armëpushim për të përfunduar luftën pas 12 ditësh.

Por analistët paralajmëruan se një raund i dytë bombardimesh ndaj Iranit mund të mos jetë kaq i lehtë për t’u ndalur.

Parsi tha se rezervimi që tregoi Irani në qershor ka pak gjasa të përsëritet, sepse mungesa e gatishmërisë së Teheranit për të eskaluar u perceptua si dobësi nga Perëndimi.

“Përgjigja iraniane do të ishte shumë më e ashpër, shumë më e shpejtë, sepse iranianët kuptojnë se, nëse nuk sulmojnë fuqishëm dhe nuk heqin idenë se Irani është një vend që mund të sulmohet çdo gjashtë muaj – nëse nuk e bëjnë këtë – Irani do të bëhet një vend që Izraeli do të bombardojë çdo gjashtë muaj,” tha ai.

Parsi paralajmëroi se Izraeli mund të fillojë të sulmojë Iranin njëanshmërisht dhe të mbështetet te mbrojtja ajrore amerikane në rajon për ndihmë, duke tërhequr ngadalë SHBA-në në konflikt.

Ai tha se Trump duhet ta ndalojë Izraelin që të nisë një sulm që në fillim.

“Nëse nuk duan që Izraeli të nisë atë luftë, i thoni Izraelit: ‘Mos e nisni luftën. Dhe ne jemi krejtësisht jashtë.’ Kjo do të ishte pozicioni i America First.”

Parsi iu referua Strategjisë Kombëtare të Sigurisë së Trump (NSS), e cila thotë se arsyeja historike e Uashingtonit për të përqendruar vëmendjen në Lindjen e Mesme do të zbehet ndërsa rajoni ecën drejt bashkëpunimit më të madh dhe më pak konflikteve.

“Mirë, atëherë, le të zbehet,” tha Parsi.

“Ka pasur kaq shumë administrata radhazi që kanë thënë diçka të ngjashme, qoftë në NSS apo jashtë saj. Atëherë bëjeni.” /Al Jazeera/