Vullnetarët e Gazës shpëtojnë dorëshkrime të rralla nga Xhamia e Madhe Omari

Brenda guaskës së pluhurosur të një prej bibliotekave më të vjetra në Gaza, një grup vullnetarësh palestinezë punojnë me zell për të shpëtuar atë që ka mbetur nga trashëgimia e tyre e lashtë kulturore.

Biblioteka e Xhamisë së Madhe Omari është dëmtuar rëndë nga Izraeli gjatë luftës së tij brutale në Gaza, e cila shpërtheu në tetor 2023 dhe shkatërroi pjesë të mëdha të territorit palestinez, duke përfshirë vende kulturore dhe fetare.

Xhamia, në qytetin e vjetër të Gazës, tani qëndron kryesisht e rrënuar, me bibliotekën e saj të mbushur me rrënoja dhe pluhur.

“U shokova dhe u habita kur pashë shkallën e shkatërrimit në bibliotekë,” tha Haneen Al Amsi, duke shtuar se skenat e shkatërrimit e kishin nxitur atë të ndihmonte në nisjen e iniciativës së restaurimit.

Amsi, e cila drejton Fondacionin Vullnetar Eyes on Heritage, tha se pjesa perëndimore e bibliotekës u dogj kur xhamia u godit nga forcat izraelite, duke shkaktuar dëme të pakthyeshme.

“Biblioteka vlerësohej të përmbante rreth 20.000 libra, por aktualisht na kanë mbetur më pak se 3.000 ose 4.000,” shpjegoi ajo.

Thesar artefaktesh arkeologjike

Midis rrënojave, vullnetarët që shpresonin të restauronin koleksionin shqyrtuan me kujdes fragmente të djegura dorëshkrimesh dhe copa letre të verdhë.

“Biblioteka e Xhamisë së Madhe Omari konsiderohet biblioteka e tretë më e madhe në Palestinë pas bibliotekës së Xhamisë Al-Aksa dhe bibliotekës Ahmed Pasha al Xhazzar”, tha Amsi.

“Është një bibliotekë e rëndësishme historike që përmban dorëshkrime origjinale dhe një koleksion të larmishëm librash mbi jurisprudencën, mjekësinë, jurisprudencën islame, letërsinë dhe tema të tjera të ndryshme.”

Historia e Gazës daton mijëra vjet më parë, duke e bërë territorin një thesar artefaktesh arkeologjike nga qytetërimet e kaluara, duke përfshirë Kananejët, Egjiptianët, Persianët dhe Grekët.

Por më shumë se dy vjet luftë izraelite në Gaza lanë një kosto të rëndë në vendet e trashëgimisë kulturore të enklavës.

Që nga janari i vitit 2026, agjencia kulturore e OKB-së, UNESCO, kishte verifikuar dëmet në 150 vende që nga fillimi i luftës. Këto përfshijnë 14 vende fetare dhe 115 ndërtesa me interes historik ose artistik.

Përfaqësimi i historisë

Brenda njërës prej dhomave të vjetra prej guri të bibliotekës, një grua përdori një furçë për të pastruar pluhurin nga një libër të vjetër, ndërsa vullnetarë të tjerë me maska ​​dhe doreza u ulën në dysheme për të shfletuar grumbuj librash.

“Gjendja e librave të rrallë dhe historikë është e mjerueshme për shkak se janë lënë për më shumë se 700 deri në 800 ditë”, tha Amsi, duke folur për “dëme të mëdha dhe mbetje baruti” në vëllime.

Një komision i pavarur i Kombeve të Bashkuara tha në qershor 2025 se sulmet izraelite ndaj shkollave, vendeve fetare dhe kulturore në Gaza përbënin krime lufte.

“Izraeli ka zhdukur sistemin arsimor të Gazës dhe ka shkatërruar më shumë se gjysmën e të gjitha vendeve fetare dhe kulturore në Gaza”, tha në një raport Komisioni i Pavarur Ndërkombëtar i Hetimit i OKB-së mbi Territorin e Pushtuar Palestinez.

Izraeli e hodhi poshtë komisionin si “një mekanizëm të paragjykuar dhe të politizuar të Këshillit të të Drejtave të Njeriut” dhe tha se raporti ishte “një përpjekje tjetër për të promovuar narrativën e tij fiktive të luftës në Gaza”.

Për Amsin, rëndësia e restaurimit të librave qëndronte në ruajtjen e të dhënave historike thelbësore.

“Këto libra përfaqësojnë historinë e qytetit dhe dëshmojnë për ngjarjet historike”, tha ajo. /TRT Balkan/