Pse Zimbabveja ka ndaluar eksportin e litiumit?

Zimbabveja të mërkurën pezulloi me efekt të menjëhershëm eksportet e të gjitha mineraleve të papërpunuara dhe koncentrateve të litiumit, pasi qeveria pretendoi për keqpraktika dhe rrjedhje (abuzime) në sektor.

Ministria e Minierave e vendit njoftoi se ndalimi i eksporteve do të mbetet në fuqi deri në një njoftim të dytë dhe zbatohet për të gjitha mineralet që aktualisht janë në transit.

Zimbabveja është prodhuesi më i madh i litiumit në Afrikë dhe në vitin 2025 eksportoi 1.128 milion ton koncentrat spodumeni që përmban litium, 11 për qind më shumë se një vit më parë, me pjesën më të madhe të volumit të eksportuar që u dërgua në Kinë.

“Qeveria pret bashkëpunimin e industrisë minerare për këtë masë që është ndërmarrë në interes kombëtar,” thuhet në deklaratën e Ministrisë së Minierave, sipas Reuters.

“Qeveria mbetet e përkushtuar ndaj … shtimit të vlerës dhe përpunimit brenda vendit, përputhshmërisë dhe llogaridhënies në eksportimin e burimeve minerare të Zimbabvesë,” shtohet më tej.

Të ardhura të ulëta nga eksportet

Tradicionalisht, Zimbabveja ka eksportuar xehe litiumi dhe koncentrate – materiale gjysmë të përpunuara që ende kërkojnë rafinim në kimikate të gradës për bateri, si karbonati i litiumit ose hidroksidi i litiumit.

Eksportimi i koncentrateve të papërpunuara siguron të ardhura relativisht të ulëta, sepse fazat me vlerën më të lartë të prodhimit realizohen jashtë vendit.

Studime nga institucione, përfshirë Bankën Afrikane për Zhvillim, kanë treguar vazhdimisht se vendet e pasura me minerale përfitojnë vetëm një pjesë të vogël të vlerës totale kur eksportojnë mallra të papërpunuara ose gjysmë të përpunuara. Në zinxhirin e vlerës së litiumit, pjesa më e madhe e fitimeve realizohet në fazat e rafinimit dhe konvertimit kimik – kur koncentrati i spodumenit shndërrohet në karbonat ose hidroksid litiumi të gradës për bateri – dhe jo në fazën e nxjerrjes.

Të dhënat e Bankës Botërore për mallrat tregojnë gjithashtu se eksportet e mineraleve të papërpunuara, përfshirë xehet dhe koncentratet, vazhdojnë të dominohen nga prodhimi bruto në shumë vende në zhvillim, duke i lënë ato të ekspozuara ndaj luhatjeve globale të çmimeve dhe marzheve të ulëta të fitimit krahasuar me përpunimin e produkteve të përfunduara.

Shtytje për përpunim lokal

Zimbabveja synon të inkurajojë kompanitë minerare të ndërtojnë kapacitete për përpunim dhe rafinim brenda vendit, duke kapur një pjesë më të madhe të zinxhirit të vlerës në territorin e saj në vend që të eksportojë lëndë të parë me çmim të ulët, raportoi Zimbabwe Mail.

Të ardhurat nga eksporti i koncentrateve të litiumit kanë mbetur pothuajse të pandryshuara në terma dollarë, edhe pse vëllimet janë rritur. Të ardhurat nuk janë rritur proporcionalisht, pjesërisht për shkak se çmimet globale të litiumit kanë qenë të paqëndrueshme dhe nën nivelet kulmore të periudhës së bumit.

Vendi i Afrikës Jugore ka zgjeruar me shpejtësi prodhimin e spodumenit vitet e fundit pas investimeve të konsiderueshme nga kompani kineze minerare, përfshirë Zhejiang Huayou Cobalt, Sinomine, Chengxin Lithium Group dhe Yahua.

Tepricë furnizimi

Ndalimi i koncentrateve të litiumit nga Zimbabveja ishte parashikuar më herët të hynte në fuqi në vitin 2027, si pjesë e shtytjes për më shumë përpunim lokal.

Sipas të dhënave të Bankës Botërore, sektori minerar është kontribuuesi i dytë më i madh në PBB-në e vendit, me 14.3 për qind të prodhimit, pas industrisë përpunuese.

Zimbabveja gjeneroi 513.8 milionë dollarë nga shitjet e eksportit të spodumenit vitin e kaluar, pak më pak se 514.5 milionë dollarë një vit më parë, për shkak të çmimeve më të buta.

Industria është përballur me tepricë furnizimi të metalit të përdorur për ruajtjen e energjisë në bateri, duke rezultuar në rënie çmimesh që nga fundi i vitit 2022.

Projektet kineze

Megjithatë, çmimet e litiumit janë rikuperuar që nga gjysma e dytë e vitit 2025, me një bum në sistemet e ruajtjes së energjisë – kryesisht i nxitur nga reformat në sektorin energjetik të Kinës – që ka përforcuar pritshmëritë për kërkesë më të lartë në vitin 2026.

Çmimet e spodumenit të nxjerrë nga shkëmbi i fortë janë rikthyer mbi 2.000 dollarë për ton që nga fillimi i vitit 2026, nga nivelet më të ulëta katërvjeçare prej rreth 610 dollarësh për ton në qershor 2025. Megjithatë, minerali mbetet dukshëm nën kulmet e vitit 2022, kur kalonte mbi 6.000 dollarë për ton.

Pjesa më e madhe e koncentratit eksportohet në Kinë për përpunim të mëtejshëm në materiale të gradës për bateri, por Zimbabveja ka ushtruar presion mbi kompanitë minerare që të përpunojnë më shumë nga mineralet brenda vendit, duke synuar përfitime më të mëdha nga tranzicioni global drejt burimeve më të pastra të energjisë.

Kompania kineze Huayou ka ndërtuar së fundmi një fabrikë prej 400 milionë dollarësh për të përpunuar më tej koncentratet e litiumit në sulfat litiumi, një produkt ndërmjetës që mund të rafinohet në materiale të gradës për bateri si hidroksidi ose karbonati i litiumit.

Sinomine ka njoftuar gjithashtu plane për ndërtimin e një fabrike prej 500 milionë dollarësh për sulfat litiumi në minierën e saj Bikita në Zimbabve.

Ndalimi i eksporteve ka ngritur shqetësime për stabilitetin e furnizimit me lëndë të para në një kohë kur pritshmëritë për një bum në sistemet e ruajtjes së energjisë kanë nxitur rritje të çmimeve të litiumit që nga gjysma e dytë e vitit 2025. /TRT World/