Pse OKB-ja është e pafuqishme në Gaza?

Shkruan: Sean Mathews, Middle East Eye

Në vitin 1956, për herë të parë në histori u vendosën forca të armatosura paqeruajtëse të Kombeve të Bashkuara. Destinacioni i tyre ishte Sinai dhe Rripi i Gazës – atëherë nën kontrollin e Egjiptit – si përgjigje ndaj një sulmi të përbashkët britanik-francez-izraelit mbi Kanalin e Suezit.

Ndërsa mizoritë izraelite në Gaza shtohen dhe OKB-ja përgatitet për Asamblenë e saj të 80-të të Përgjithshme, shumë pyeten se çfarë mund të bëjë organizata ndërkombëtare tani në Gaza dhe pse nuk po bën më shumë.

Megjithëse Kriza e Suezit është shumë e ndryshme nga situata në Gaza, vendosja e Forcës së Emergjencës së OKB-së jep mësime relevante për mënyrën se si OKB-ja mund të veprojë sot.

SHBA-ja ka dhënë mbështetje të pakushtëzuar për sulmin izraelit mbi Gazën, i cili nga një numër gjithnjë në rritje ekspertësh ligjorë dhe studiuesish konsiderohet si gjenocid. Ajo ka përdorur fuqinë e vet të vetos, ashtu si bëri edhe të premten, të paktën gjashtë herë në Këshillin e Sigurimit të OKB-së për të bllokuar rezoluta që kërkonin armëpushim dhe qasje të pakufizuar të ndihmës për palestinezët.

Por në vitin 1956, Këshilli i Sigurimit i OKB-së ishte gjithashtu i bllokuar sepse dy agresorë – Britania dhe Franca – mbanin fuqinë e vetos. Asambleja e Përgjithshme e OKB-së e anashkaloi Këshillin e Sigurimit duke invokuar rezolutën e vitit 1950, “Bashkuar për Paqe”, për të vendosur paqeruajtës, pavarësisht kundërshtimeve të tyre.

Këshilli i Sigurimit i OKB-së ka fuqinë për të mandatizuar vendosjen e paqeruajtësve dhe për të vendosur sanksione nën Kapitullin VII të Kartës së OKB-së.

Një faktor që ndikoi në Asamblenë e Përgjithshme në vitin 1956 ishte mbështetja e fortë e SHBA-së. Presidenti amerikan Dwight Eisenhower u kundërshtua ndaj sulmit të përbashkët britanik-francez-izraelit mbi Egjiptin.

OKB-ja gjithashtu kishte një sekretar të përgjithshëm energjik, Dag Hammarskjold, i cili ishte në gjendje të lobonte anëtarët e mos-angazhuar të Asamblesë së Përgjithshme për vendosjen e paqeruajtësve, të cilët Egjipti i pranoi me dëshirë.

Por, sipas diplomatëve dhe ekspertëve, Izraeli dhe SHBA-ja janë të ngurruar ta internacionalizojnë Gazën në një mënyrë të tillë.

Mësimi për Gazën sot është se Asambleja e Përgjithshme e OKB-së mund të punojë përtej Këshillit të Sigurimit nëse ka shkathtësi politike dhe vullnet. Në fund të fundit, megjithatë, ajo është po aq efektive sa anëtarët e saj, thonë ekspertët.

Gjenocidi
Shtetet anëtare të OKB-së kanë një histori të keqe kolektive në parandalimin e gjenocideve.

“Është e përzier në më të mirën,” tha Martin Shaw, profesor emeritus në Universitetin e Sussex-it dhe ekspert i gjenocidit, për Middle East Eye.

Në rastet e gjenocideve në Ruandë dhe Bosnje, OKB-ja vetëm e deklaroi zyrtarisht ekzistencën e gjenocidit pas ngjarjes.

Në rastin e Ruandës, mungesa e veprimit ishte veçanërisht e dukshme sepse Romeo Dallaire, komandanti i një misioni paqeruajtës lehtësisht të armatosur të OKB-së në vend, paralajmëroi disa herë se po afrohej një gjenocid, por OKB-ja nuk reagoi.

Së paku 65,000 palestinezë, kryesisht gra dhe fëmijë, janë vrarë nga sulmet izraelite që nga sulmi i Hamasit më 7 tetor mbi jugun e Izraelit, sipas zyrtarëve shëndetësorë palestinezë.

Rripi është shkatërruar, ndërsa ministri i financave i Izraelit lëvizi hapur mbi bombardimet izraelite dhe shkatërrimin e shtëpive palestineze, duke hapur rrugën për zhvillim pasuror dhe vendosjen e banorëve të Gazës.

Organizata më e lartë hetimore e OKB-së për Palestinën dhe Izraelin vendosi të martën se Izraeli është fajtor për krimin e gjenocidit në Gaza, në deklaratën më autoritative deri më sot.

Shaw tha se kjo është një nga dallimet kyçe midis gjenocidit në Gaza dhe rasteve të tjera në historinë moderne.

“Gaza është e ndryshme sepse nuk është se OKB-ja ka vonuar për të njohur gjenocidin. Është fakti që SHBA-ja është praktikisht pjesëmarrëse, me armë dhe mbështetje politike,” tha ai për MEE.

Ekspertët thonë se OKB-ja dështon të ndalojë gjenocidet për dy arsye.

Nga njëra anë, ka mungesë interesi mes fuqive të mëdha dhe të vogla për të ndërhyrë në vende të huaja. Ky ishte rasti në Darfur në fillim të viteve 2000 kur qeveria sudaneze dhe aleati i saj, Janjaweed, masakruan grupe etnike jo-arabe.

SHBA-ja e kuptoi shpejt se po ndodhte një gjenocid – duke lëshuar një deklaratë në shtator 2004. Pastaj interesi i SHBA-së zbehej. Nuk e ndaloi ndërhyrjen, por as nuk ndihmoi.

Me fuqitë kryesore të shpërqendruara, mund të pritej që kjo të ishte mundësia kryesore për ndërhyrjen e OKB-së.

Në fund, Bashkimi Afrikan vendosi disa qindra paqeruajtës deri në fund të vitit 2004. OKB-ja nuk autorizoi zyrtarisht një mision paqeruajtës deri në vitin 2006, pasi mizoritë filluan të ulen.

Asambleja e Përgjithshme e ndarë
Alexandra Novosseloff, eksperte për paqeruajtësit e OKB-së në Qendrën Thucydide në Paris, tha për MEE se shembujt e mëparshëm të pastrimeve etnike dhe ndërhyrjes së OKB-së nënvizojnë rëndësinë e shteteve kombëtare.

“Nuk është OKB-ja si organizatë që dështon, por shtetet anëtare të OKB-së. OKB-ja ofron një gamë të plotë opsionesh; mund të vendosë sanksione dhe mund të krijojë një koalicion të gatshëm për operacione paqeruajtëse,” tha ajo.

Ndërsa sulmet izraelite në Gaza përshkallëzohen me një ofensivë shkatërruese në Gaza City, reagimi i shteteve anëtare si një tërësi ka qenë i përzier, tha Novosseloff.

Veprimi më me profil të lartë që pritet të ndërmarrë Asambleja e Përgjithshme javën e ardhshme lidhur me palestinezët do të jetë përpjekja nga Franca – anëtare e Këshillit të Sigurimit – dhe Arabia Saudite për të nxitur anëtarët të njohin një shtet palestinez.

“Sigurisht, veprimi mbi Gazën pengohet nga kërcënimi i vetos në Këshillin e Sigurimit nga SHBA-ja dhe aleatët e saj, por gjithashtu ekziston Asambleja e Përgjithshme. Deri më tani nuk është paraqitur asnjë rezolutë për veprim konkret atje,” tha ajo. “Asambleja e Përgjithshme është e ndarë.”

Një mësim nga historia është se pa ndërhyrjen e fuqive të mëdha me forcë ushtarake, është shumë e vështirë për OKB-në të reagojë ndaj gjenocidit.

Në Bosnje, për shembull, SHBA-ja mobilizoi pas masakrës së Srebrenicës në vitin 1995. OKB-ja kishte vendosur më parë një embargo armësh mbi Serbinë që dështoi të ndalojë vrasjen e myslimanëve boshnjakë.