Një e katërta e të rinjve janë në internet por nuk njohin mirë dezinformatat

Shumica e të rinjve zgjedhin Instagramin, Facebook-un dhe YouTube-in si platforma më interesante për ndjekjen e lajmeve në përgjithësi, por për ta arsimi, shkenca dhe teknologjia janë më tërheqëse. Edhe pse ata besojnë se vetëm disa nga informacionet në mediat sociale janë të vërteta, dhe pothuajse një e katërta janë shumë shpesh në rrjetet sociale, kërkimi aktiv dhe përgjigjja ndaj informacionit nuk është e zakonshme për të rinjtë. Ata konsiderohen të aftë të njohin dezinformatat në media, por më shumë se gjysma mund të kenë ndarë dezinformata pa e ditur atë. Sipas të rinjve, politika dhe partitë politike janë burimi i informacionit më të pasaktë ose mashtrues. Ndërsa qëndrimet e tyre politike për zhvillimet sociale në vend heshtin, raporton Alfax.

Këtë e tregon anketa e Institutit për Studime të Komunikimit (ICS) në prag të zgjedhjeve presidenciale dhe parlamentare, qëllimi i të cilit është të përcaktojë zakonet e përdorimit të mediave dhe lajmeve tek të rinjtë, aftësinë e tyre për të njohur dezinformatat në media.

Të rinjtë më shpesh i konsumojnë lajmet në mënyrë pasive, pra më shpesh hasin në lajme duke bërë gjëra të tjera sesa kërkojnë dhe kontrollojnë në mënyrë aktive informacionin. Leximi i lajmeve shpesh bën që ata t’i ndajnë ato gojarisht ose online me miqtë dhe kolegët dhe të lexojnë komentet e njerëzve të tjerë për lajmet në mediat sociale, dhe më rrallë ata praktikojnë reagimin e drejtpërdrejtë dhe publik me opinionin e tyre të shkruar për një lajm të caktuar. Sa i përket tematikës, të rinjtë janë më pak të interesuar për zhvillimet politike në vend, ekonominë dhe drejtësinë sociale dhe kanë vënë re informacione të pasakta ose mashtruese për politikën, personazhet e famshëm dhe krimin e korrupsionin.

Tek të rinjtë vihet re një qëndrim kritik ndaj së vërtetës së informacionit të shpërndarë, por edhe një fokus i vogël në identifikimin e tonit emocional të lajmit, të cilit duhet t’i kushtohet më shumë vëmendje gjatë edukimit mediatik. Ata e konsiderojnë veten të suksesshëm në njohjen e dezinformatave, edhe pse mbi gjysma (51%) janë përgjigjur se mund ta kenë shpërndarë atë pa e ditur se ishte dezinformatë. Vetëm 13,4% besojnë se shumica e informacionit në mediat sociale është i vërtetë, dhe 34,3% raportuan praninë e dezinformatave në media. Pothuajse 2/3 e të rinjve të anketuar besojnë se krijuesit kryesorë të dezinformatave janë partitë politike.

Në mesin e të rinjve të anketuar vërehet një interes i theksuar për çështjet publike. Sa i përket angazhimit të tyre qytetar, mbi gjysma (53%) e të anketuarve ishin të përfshirë në një lloj aktiviteti vullnetar për zgjidhjen e problemeve lokale. Për sa i përket angazhimit elektoral, 39.8% e të anketuarve deklaruan se votojnë rregullisht dhe 16.7% votojnë ndonjëherë. Por kur janë pyetur për “zërin e tyre politik”, përgjigjja më e shpeshtë e të rinjve është “nuk e kam bërë” për një sërë aktivitetesh të ofruara që paraqesin manifestim të qëndrimeve politike në lidhje me zhvillime të caktuara shoqërore, si p.sh: aksionet për mbledhjen e fondeve për qëllime bamirësie, pjesëmarrja në protestë, takimi me një zyrtar politik, nënshkrimi i një peticioni me shkrim, bojkotimi i një kompanie për shkak të vlerave të saj sociale, etj.

Për sa i përket përdorimit të mediave sociale, 5% e të anketuarve i përkasin grupit kritik të varësisë së lartë nga mediat sociale, por bie në sy edhe përqindja e të anketuarve (19%) që janë afër pikës kritike për diagnostikimin e një varësie të tillë. Te personat që janë të varur nga rrjetet sociale mund të vërehet ankthi, veçanërisht kur nuk ka disponueshmëri të rrjeteve sociale, kontrollimi i vazhdueshëm i telefonit kur dëgjohet tingullin e njoftimit, kur ngarkoni një foto në profile, kontrolloni vazhdimisht komentet dhe pëlqimet, duke përdorur rrjetet sociale, media është gjëja e parë dhe e fundit e ditës, pra një rutinë normale, dhe ngjarjet gjykohen sipas asaj se sa janë të denja për ti “ngarkuar”.

Pyetësori u realizua në periudhën nga dhjetori 2023 deri në mars 2024 në një kampion prej 345 të anketuarve të moshës 18 deri në 29 vjeç me karakteristika të ndryshme demografike dhe socio-ekonomike (nxënës të shkollave të mesme, studentë, të papunë dhe të punësuar). Hulumtimi është pjesë e projektit “Përdor faktet”, i cili mbështetet nga Ambasada Britanike në Shkup.Alfax.