Mbyllja e Ngushticës së Hormuzit nxit rreziqe për inflacion global teksa rriten çmimet e energjisë
Mbyllja hakmarrëse nga Teherani e Ngushticës së Hormuzit kërcënon të rrisë presionet inflacioniste globale dhe rreziqet gjeopolitike, pas sulmeve të përbashkëta të ShBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit.
Ebrahim Jabbari, këshilltar i lartë i komandantit të përgjithshëm të Gardës Revolucionare të Iranit (IRGC), të hënën njoftoi mbylljen e ngushticës për qarkullim, në mes të sulmeve të vazhdueshme ndaj vendit, duke deklaruar se çdo anije që kalon në këtë rrugë ujore do të jetë objektiv.
Tregjet energjetike në mbarë botën ndjenë menjëherë ndikimin e këtij vendimi me rritje të forta çmimesh.
Nafta e papërpunuar Brent u rrit mbi 79 dollarë për fuçi të hënën, niveli më i lartë që nga janari 2025.
Kompania shtetërore e Katarit, QatarEnergy, njoftoi ndalimin e plotë të prodhimit të gazit natyror të lëngshëm (LNG) pasi Irani goditi dy prej objekteve të saj.
Çmimet e gazit natyror për kontratat e prillit u mbyllën në 43.3 euro (50.42 dollarë) për megavat-orë të hënën në orën 17:00 GMT në TTF, qendra virtuale holandeze e tregtimit të gazit natyror me likuiditetin më të lartë në Evropë.
Kjo rritje përfaqëson një kërcim masiv prej 35.5 për qind të çmimeve të gazit në Evropë krahasuar me mbylljen e mëparshme të tregut më 27 shkurt.
Rreziqet ushtarake në përshkallëzim në këtë rrugë ujore me rëndësi strategjike ndikuan rëndë në tregjet globale të sigurimeve detare.
Sigurues të mëdhenj detarë si NorthStandard, London P&I Club, Gard, Skuld dhe American Club njoftuan anulime për shkak të rreziqeve të luftës në Iran dhe në Gjirin Persik.
Tamer Kiran, kryetar i Dhomës së Transportit Detar IMEAK, i tha Anadolu se mbyllja e ngushticës do të ketë efekt zinxhir në inflacionin global, kostot e prodhimit dhe zinxhirët ndërkombëtarë të furnizimit.
Kiran theksoi se perspektiva afatmesme tregon një rënie të madhe të vëllimit të tregtisë globale dhe një ngadalësim më të gjerë ekonomik, ndërsa në afatshkurtër tarifat e transportit mund të rriten.
Ai vuri në dukje se Ngushtica e Hormuzit është një rrugë e pazëvendësueshme për tregtinë globale, pasi përmes saj kalojnë rreth 21 milionë fuçi naftë dhe produkte të saj në ditë.
Rreth 85 për qind e këtij vëllimi drejtohet drejt Azisë, ndaj çdo ndërprerje sjell rritje të çmimeve të energjisë, tarifave të transportit dhe primeve të sigurimit.
Ai përmendi se tubacionet përmes Arabisë Saudite, Emirateve të Bashkuara Arabe (EBA) dhe Türkiyes janë disa nga rrugët alternative të transportit, me një kapacitet të kombinuar rreth 10 milionë fuçi më pak se vëllimi ditor i Ngushticës së Hormuzit, çka nuk mjafton për ta zëvendësuar plotësisht atë.
“Aktorët ndërkombëtarë tregtarë po forcojnë kontratat e tyre me klauzola për rrezikun e luftës dhe po diversifikojnë rrugët dhe furnizimet,” tha ai. “Siguruesit po rishikojnë primet dhe po shtrëngojnë kushtet e mbulimit.”
“Nga këndvështrimi i qeverive, është thelbësore të ruhet siguria detare, të koordinohet përdorimi i rezervave strategjike dhe të investohet në korridore alternative energjetike,” shtoi ai, duke theksuar se çdo anije turke në rajon ose pronar anijesh turk që planifikon udhëtime duhet urgjentisht të ndryshojë itinerarin.
Yucel Acer, profesor i së drejtës ndërkombëtare dhe ekspert i së drejtës detare në Universitetin Ankara Yıldırım Beyazit, tha për Anadolu se e drejta ndërkombëtare garanton në thelb “lirinë e lundrimit” nëpër rrugë të tilla ujore.
“Ujërat e ngushticës ndahen mes Iranit, Omanit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe, megjithatë, pavarësisht statusit të pronësisë, të gjitha anijet gëzojnë të drejtën e kalimit të padëmshëm pa leje paraprake, përveç anijeve luftarake të huaja, pasi Irani kërkon njoftim nga këto mjete,” tha ai.
Acer theksoi se edhe pse një shtet bregdetar mund të ndalojë kalimin e anijeve të caktuara të ngarkesave të konsideruara të dëmshme gjatë kohës së luftës, kjo e drejtë nuk është absolute, dhe vetëm Irani mund të ushtrojë ligjërisht të drejtën për të bllokuar kalimin në pjesën e ngushticës që përbën ujërat e tij territoriale.
Ai tha se çdo përpjekje për të bllokuar të gjithë gjerësinë e ngushticës do të përbënte një shkelje të qartë të së drejtës ndërkombëtare detare.
Ai shtoi se bllokimi i kalimit të padëmshëm për anijet civile do të provokonte një reagim të fortë juridik ndërkombëtar, por pavarësisht mbrojtjeve ligjore, prania fizike ushtarake dhe kërcënimi vazhdojnë të dekurajojnë transportuesit globalë.
