Kush janë grupet që kontrollojnë Jemenin?

Grupi kryesor separatist jugor i Jemenit, Këshilli Tranzicional Jugor (STC), pretendon se ka konsoliduar kontrollin në të gjithë jugun e vendit.

Njoftimi i bërë të hënën, që shënon një zhvendosje të madhe të pushtetit, vjen pas një operacioni ushtarak të nisur javën e kaluar.

Tetë guvernatorate jugore “janë nën mbrojtjen e Forcave të Armatosura Jugore”, përfshirë qytetin portual të Adenit, i tha agjencisë Reuters përfaqësuesi i STC-së, Amr al-Bidh.

“Ne po përqendrohemi në unifikimin e teatrit operacional të forcave tona të armatosura për të rritur koordinimin dhe gatishmërinë, me qëllim forcimin e stabilitetit dhe sigurisë në jug, si dhe për të luftuar Houthit, nëse ka vullnet për të ecur në këtë drejtim.”

Qeveria e Jemenit e njohur ndërkombëtarisht, e njohur si Këshilli Presidencial i Udhëheqjes (PLC), i kritikoi separatistët, duke i quajtur veprimet e tyre “të njëanshme” një “shkelje flagrante të kornizës së fazës tranzitore”.

Qeveria kontrollon provincat e Maribit dhe Taizit.

Jemeni është përfshirë në një luftë civile që nga viti 2015, mes Houthive të mbështetur nga Irani dhe qeverisë qendrore në Sana.

Ndërsa STC-ja kundërshton Houthit dhe është pjesë e PLC-së, grupi më herët ka bërë thirrje për ndarjen e rajonit jugor nga Jemeni.

Jemeni mbetet i brishtë dhe i fragmentuar, me tre entitete kryesore që kontrollojnë pjesën më të madhe të vendit dhe grupe më të vogla që ruajnë ndikim në rajone të caktuara.

Ja çfarë duhet të dini për grupet e ndryshme që sundojnë Jemenin.

Këshilli Tranzicional Jugor (STC)

STC-ja është një lëvizje separatiste jugore jemenase e formuar më 11 maj 2017.

Ajo u shfaq pas protestave masive në Aden kundër shkarkimit të liderit të saj, Aidarous al-Zoubaidi, i cili u bë kreu i këshillit prej 26 anëtarësh dhe është anëtar i PLC-së.

Qëllimi i shpallur i këshillit është “rivendosja e Shtetit Jugor” – një referencë ndaj shtetit të pavarur që ekzistonte në jug përpara bashkimit me veriun, midis viteve 1967 dhe 1990.

Me mbështetje nga një fuqi rajonale, STC-ja ushtron kontroll mbi një numër forcash paraushtarake të njohura fillimisht si “Brezi i Sigurisë”, të cilat sot shpesh përmblidhen nën emërtimin Forcat e Armatosura Jugore.

Me kalimin e kohës, STC-ja ka fituar ndikim të konsiderueshëm territorial dhe politik në Jemenin jugor – veçanërisht duke marrë nën kontroll qytetin portual të Adenit.

Ajo ka shpallur në mënyrë të përsëritur vetëqeverisje në zonat nën kontrollin e saj, duke përmendur korrupsionin dhe keqqeverisjen e qeverisë qendrore.

Megjithëse STC-ja herë pas here ka hyrë në marrëveshje për ndarjen e pushtetit me qeverinë e Jemenit të njohur ndërkombëtarisht, kërkesa e saj themelore mbetet autonomia ose pavarësia e jugut.

Javën e kaluar, STC-ja mori me forcë pjesë të mëdha të guvernatoratit të pasur me naftë të Hadramautit, përfshirë pallatin presidencial në Seiyun. Ajo pretendoi se synimi ishte “rikthimi i stabilitetit dhe dhënia fund e gjendjes së kolapsit të sigurisë, si dhe ndalimi i shfrytëzimit të rajonit nga forca të huaja për luginën [e Hadramautit] dhe guvernatoratin”.

Këshilli Presidencial i Udhëheqjes (PLC)

PLC-ja u krijua në vitin 2022, kur ish-presidenti i Jemenit, Abd-Rabbu Mansour Hadi, transferoi zyrtarisht kompetencat e tij te ky organ i ri me tetë anëtarë.

Mandati i tij është të menaxhojë çështjet politike, të sigurisë dhe ushtarake të Jemenit gjatë një periudhe tranzitore dhe të udhëheqë negociatat drejt një armëpushimi të përhershëm.

Ai kryesohet nga Rashad al-Alimi, këshilltar i Hadit dhe ish-ministër i Brendshëm në qeverinë e presidentit të ndjerë Ali Abdullah Saleh.

Anëtarësia e PLC-së përbëhet nga një përzierje politikanësh veriorë dhe jugorë, si dhe liderësh me lidhje ushtarake — përfshirë STC-në — me synimin për të bashkuar forcat kryesore anti-Houthi nën një strukturë të vetme.

Në momentin e krijimit të PLC-së, al-Alimi u zotua se përfundimi i luftës civile, stabiliteti ekonomik dhe lehtësimi i krizës humanitare do të ishin prioritetet kryesore.

Megjithatë, që nga viti 2022, përçarjet e brendshme mes anëtarëve të PLC-së — të cilët përfaqësojnë interesa të ndryshme politike dhe rajonale — janë thelluar, duke e bërë këshillin kryesisht joefektiv.

Houthit

Ansar Allah, i njohur gjerësisht si Houthit, është një grup i armatosur dhe i trajnuar nga Irani, që aktualisht ushtron kontroll mbi të paktën pesë provinca në veriun dhe veriperëndimin e vendit, përfshirë kryeqytetin Sana, si dhe disa rajone përgjatë kufirit me Arabinë Saudite.

Të lindur në vitet 1990, Houthit zhvilluan të paktën gjashtë luftëra me forcat qeveritare gjatë periudhës së sundimit të liderit të rrëzuar Ali Abdullah Saleh. Saleh u detyrua të largohej nga presidenca pas protestave masive kundër regjimit të tij gjatë Pranverës Arabe në vitin 2011.

Houthit u forcuan gradualisht dhe u bënë gjithnjë e më të vendosur për të konsoliduar pushtetin e tyre. Grupi tërhoqi vëmendje ndërkombëtare në vitin 2014, kur nisi një kryengritje të armatosur kundër qeverisë së Jemenit, duke detyruar ish-presidentin Hadi të largohej nga kryeqyteti dhe më pas të jepte dorëheqjen.

Kjo marrje pushteti çoi në kolapsin e qeverisë dhe shkaktoi një krizë të thellë politike dhe ushtarake. Ajo përkeqësoi gjithashtu kushtet e rënda humanitare në vend, i cili konsiderohet një nga më të varfrit në botë. Në vitet që pasuan, Houthit i rezistuan një koalicioni të madh ushtarak arab të udhëhequr nga Arabia Saudite.

Që nga viti 2022, luftimet janë ngrirë në masë të madhe, megjithëse përleshje sporadike dhe ndryshime në pozicionet ushtarake kanë vazhduar.

Në nëntor 2023, Houthit nisën të shënjestronin anije civile dhe ushtarake që dyshoheshin se kishin lidhje me Izraelin, një fushatë që synonte të ushtronte presion ndaj Izraelit për të ndalur luftën e tij gjenocidale në Gaza, e cila filloi më 7 tetor 2023.

Ata gjithashtu ndërmorën disa sulme me raketa dhe dronë kundër Izraelit, ku disa prej goditjeve thuhet se arritën objektivat e synuara. /Al Jazeera/