Kush është Reza Pahlavi? Princi në mërgim që u bën thirrje iranianëve të “pushtojnë qytetet”

Nga: Mohammad Mansour

Për dekada me radhë, Reza Pahlavi ishte fytyra e përmbajtur e opozitës iraniane në mërgim – një ish-pilot luftarak që fliste për rezistencë paqësore dhe demokraci laike, nga shtëpia e tij në Shtetet e Bashkuara.

Por këtë fundjavë, toni i trashëgimtarit 65-vjeçar të Fronit të Palloit dhe djalit të shahut të fundit të Iranit ndryshoi rrënjësisht.

Në një sfidë të drejtpërdrejtë ndaj qeverisë iraniane, Pahlavi u bëri thirrje iranianëve të “marrin qendrat e qyteteve” dhe të përgatiten për kthimin e tij të afërt, duke nxitur atë që mediat shtetërore iraniane e përshkruan si “sulme terroriste të armatosura” në mbarë vendin.

“Qëllimi ynë nuk është më thjesht të dalim në rrugë”, deklaroi Pahlavi në një njoftim të publikuar në llogarinë e tij në X. “Qëllimi është të përgatitemi për të marrë qendrat e qyteteve dhe për t’i mbajtur ato.”

Nga trashëgimtar në mërgim

Pahlavi lindi në Teheran më 31 tetor 1960, shtatë vjet pasi SHBA-ja dhe Mbretëria e Bashkuar organizuan një grusht shteti kundër kryeministrit të zgjedhur të Iranit, Mohammad Mosaddegh, i cili kishte shtetëzuar asetet e kompanisë Anglo-Persian Oil, sot e njohur si BP, në vitin 1951.

Ai u shpall zyrtarisht princ i kurorës në moshën shtatëvjeçare. Fati i tij dukej i destinuar për fronin, derisa Revolucioni i vitit 1979 përmbysi rendin politik në vend.

Në moshën 17-vjeçare, ai u largua nga Irani për t’u trajnuar si pilot luftarak në SHBA, në bazën ajrore Reese në Teksas. Ndërsa ai ishte jashtë vendit, monarkia represive u rrëzua dhe u vendos sistemi aktual politik, duke ia ndaluar kthimin.

Pahlavi përfundoi trajnimin dhe më pas u diplomua në shkenca politike në Universitetin e Kalifornisë Jugore. Gjatë luftës Iran-Irak në vitet 1980, ai u ofrua publikisht të shërbente si pilot luftarak për vendin e tij, por autoritetet në Teheran e refuzuan.

Që prej asaj kohe, ai ka jetuar në mërgim, në SHBA, së bashku me bashkëshorten e tij, Yasmine Pahlavi, dhe tri vajzat e tyre.

“Përgatitje për t’u kthyer”

Për më shumë se 40 vjet, Pahlavi ka mbështetur një referendum dhe ndryshim paqësor. Megjithatë, retorika e tij është ashpërsuar ndjeshëm ditët e fundit.

Të shtunën, ai u bëri thirrje punëtorëve në sektorë kyç – transport, naftë dhe gaz – të nisin greva mbarëkombëtare për të “prerë linjat financiare” të shtetit. Ai u drejtua posaçërisht “rinisë së Gardës së Pavdekshme” – forcat e dikurshme perandorake – dhe forcave të sigurisë që të dezertojnë.

“Edhe unë po përgatitem të kthehem në atdhe, që në momentin e fitores së revolucionit tonë kombëtar të jem pranë jush,” deklaroi ai.

Thirrja e tij vjen mes raportimeve për protestat më të mëdha antiqeveritare të viteve të fundit. Pahlavi u kërkoi mbështetësve të ngrejnë flamurin para vitit 1979 me simbolin “Luani dhe Dielli”, emblemë e sundimit të babait të tij, dhe të pushtojnë hapësirat publike duke filluar nga ora 18:00 sipas kohës lokale (14:30 GMT).

Akuza për “terrorizëm”

Reagimi nga Teherani ka qenë i ashpër. Të dielën, media të afërta me shtetin i cilësuan protestat si një “fazë e re e pasigurisë” dhe një “luftë e armatosur e brendshme”.

Një raport i gazetës konservatore Vatan-e Emrooz, i cituar nga agjencia Tasnim, e përshkroi thirrjen e Pahlavit si mbulesë për “bërthama terroriste” që të sulmojnë policinë dhe forcat Basij.

“Mos u gaboni; kjo nuk është thjesht një trazirë… këto ishin sulme terroriste të armatosura,” thuhej në raport, duke pretenduar se dhjetëra pjesëtarë të forcave të sigurisë ishin vrarë.

Zyrtarët e kanë lidhur përshkallëzimin e Pahlavit me ndërhyrje të huaja, duke akuzuar posaçërisht SHBA-në dhe Izraelin. Ata pretendojnë se trazirat janë një “Plani B” i presidentit amerikan Donald Trump dhe kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu, pas përfundimit të luftës 12-ditore mes Izraelit dhe Iranit në maj të vitit të kaluar.

“Opozita kundër opozitës”?

Ndërsa Pahlavi ka fituar popullaritet të ripërtërirë në rrugë, ai përballet me kritika të forta brenda opozitës iraniane të përçarë.

Alireza Nader, ekspert për Iranin, argumentoi në një artikull të fundit se aktiviteti politik i Pahlavit është bërë përçarës. Kritikët e akuzojnë rrethin e tij se sulmon disidentë të tjerë të njohur, si fituesen e Çmimit Nobel për Paqen, Narges Mohammadi, duke i etiketuar si “të majtë” ose “terroristë”.

“Pahlavi ka dyfishuar mbështetjen për këshilltarët e tij, pavarësisht shqetësimeve të të tjerëve,” shkroi Nader, duke ngritur pyetjen nëse princi është shndërruar në “opozitën kundër opozitës”.

Ka gjithashtu shqetësime për manipulim. Nader vuri në dukje se mbështetja online për Pahlavin nxitet pjesërisht nga ushtri kibernetike të lidhura me qeverinë iraniane, me qëllim përçarjen, duke ngritur pikëpyetje se “kush po e përdor kë”.

Pavarësisht këtyre përçarjeve të brendshme, Pahlavi mbetet figura më e dukshme simbolike e valës aktuale të trazirave. Me administratën Trump që mban një qëndrim distancues – duke deklaruar se “u takon iranianëve të zgjedhin vetë udhëheqësit e tyre” – dhe me rrugët e Teheranit në flakë, princi në mërgim duket se po bën bastin e tij të fundit për fronin që humbi 47 vjet më parë. /Al Jazeera/