Izraeli avancon plan ‘fatal’ të vendbanimeve për Jerusalemin Lindor të pushtuar

Izraeli pritet të avancojë dy plane madhore të paligjshme të vendbanimeve në Jerusalemin Lindor të pushtuar, për të cilat zyrtarë palestinezë dhe ekspertë paralajmërojnë se do të përbëjnë goditjen përfundimtare ndaj shpresave për një shtet palestinez territorialisht të pandërprerë.

Guvernatoria e Jerusalemit njoftoi të dielën se autoritetet izraelite do të diskutojnë miratimin e 9.000 njësive të vendbanimeve mbi rrënojat e aeroportit të Qalandiyas, i njohur edhe si Atarot, si dhe një projekt të veçantë në lagjen Sheikh Jarrah, që synon zhvendosjen e 40 familjeve.

Për të kuptuar implikimet strategjike të këtyre hapave, Al Jazeera bisedoi me Suhail Khalilieh, analist politik dhe ekspert i vendbanimeve izraelite të paligjshme.

Faktori Trump
Plani i Atarotit ishte pezulluar përkohësisht në dhjetor 2025, por tani është rikthyer në tryezë. Sipas Khalilieh, koha lidhet drejtpërdrejt me ndryshimet në peizazhin gjeopolitik pas takimit të fundit mes kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu dhe presidentit të Shteteve të Bashkuara, Donald Trump.

“Takimi … shërbeu si dritë jeshile për vazhdimin e zgjerimit të vendbanimeve”, i tha Khalilieh Al Jazeeras.

“Qëndrimi amerikan, që e trajton Jerusalemin si jashtë çdo procesi negociues … e ka inkurajuar okupimin ta kalojë këtë projekt në zbatim të drejtpërdrejtë”, shtoi ai, duke theksuar se kritikat ndërkombëtare janë reduktuar në “kundërshtime verbale pa asnjë efekt frenues”.

Shkëputja e veriut
Projekti i aeroportit nuk ka të bëjë vetëm me strehimin; ai përbën një mbytje strategjike, tha Khalilieh.

Ai shpjegoi se vendbanimi Atarot është një nga tre boshtet kryesore të projektuara për të përmbyllur vizionin e “Jerusalemit të Madh”:

• Veriu: Projekti Atarot do të lidhë Jerusalemin Lindor me bllokun e vendbanimeve Givat Zeev, duke e shkëputur praktikisht qytetin nga Ramallahu.

• Lindja: Plani E1 synon të krijojë një urë lidhëse mes Jerusalemit Lindor dhe bllokut Maale Adumim.

• Jugu: Zgjerimet në Har Gilo dhe vendbanimi i ri Nahal Heletz do ta lidhin qytetin me bllokun Gush Etzion.

“Kjo do ta rrisë sipërfaqen e Jerusalemit … duke shtuar 175 kilometra katrorë,” tha Khalilieh.

“Sipërfaqja aktuale e Jerusalemit Lindor, sipas përkufizimit izraelit, është 71 kilometra katrorë. Me këto shtesa, ‘Jerusalemi i Madh’ nën kontroll izraelit do të arrijë 246 kilometra katrorë, ose 4.5 për qind të territorit të Bregut Perëndimor, me synimin për të abortuar çdo mundësi të vendosjes së një kryeqyteti palestinez në Jerusalemin Lindor.”

Rrethimi i Qytetit të Vjetër
Paralelisht, plani “Nahalat Shimon” në Sheikh Jarrah synon zonën historike të “Basenit të Shenjtë” në veri të Qytetit të Vjetër.

“Kjo bie në kuadër të përpjekjeve të vjetra–të reja izraelite për të zgjeruar unazën e vendbanimeve rreth Qytetit të Vjetër”, tha Khalilieh.

Sipas tij, qëllimi është të shkatërrohet vazhdimësia gjeografike mes lagjeve palestineze si Silwan, Mali i Ullinjve dhe Sheikh Jarrah, duke i shndërruar ato në “ishuj të izoluar popullsie”.

“Sot, marrja nën kontroll e Qytetit të Vjetër ka nisur përmes kësaj unaze … me synimin për t’i zbrazur gradualisht këto zona përmes prishjeve të intensifikuara.”

‘Transferim i heshtur’
Khalilieh paralajmëroi se Izraeli po përdor terma neutralë planifikimi si “rinovim urban” dhe “rregullim toke” për të kamufluar një politikë zhvendosjeje të detyruar.

“Zhvillimi për izraelitët do të thotë prishje e shtëpive palestineze nën justifikimin e ‘ndërtimit pa leje’”, tha ai, duke theksuar se vetëm gjatë vitit 2025 u demoluan mbi 300 shtëpi palestineze në Jerusalemin Lindor.

Ai përmendi gjithashtu unifikimin e taksës së pronës “Arnona”, e cila i detyron banorët e lagjeve palestineze të neglizhuara të paguajnë të njëjtat tarifa të larta si zonat izraelite të pasura.

“Kjo i vë ata nën presion të vazhdueshëm për t’u larguar nga Jerusalemi … dhe përbën një transferim të heshtur të detyruar.”

A është tepër vonë?
Khalilieh theksoi se ndërhyrja ligjore dhe diplomatike duhet të ndodhë “para se të nisë ndërtimi”, pasi kthimi i fakteve të krijuara në terren është politikisht “pothuajse i pamundur”.

Ai bëri thirrje për aktivizimin e masave të përkohshme në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë (GJND) dhe për vënien në shënjestër të kompanive ndërkombëtare të përfshira në projekte.

“Problemi, para së gjithash dhe në fund, është një dilemë politike, jo ligjore”, përfundoi ai. “Ndërhyrja e hershme është thelbësore … për t’i ngrirë këto projekte derisa situata politike të adresohet.” /Al Jazeera/