Gjykata më e lartë e OKB-së pritet të hapë çështjen për gjenocidin ndaj Rohingya-ve në Mianmar

Gjykata më e lartë e Kombeve të Bashkuara pritet të hapë një çështje historike, në të cilën Mianmari akuzohet për kryerjen e gjenocidit ndaj pakicës së tij kryesisht myslimane Rohingya.

Gjyqi, që nis të hënën, është rasti i parë për gjenocid që Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (GJND/ICJ) do ta shqyrtojë në mënyrë të plotë pas më shumë se një dekade, dhe rezultati i tij do të ketë pasoja përtej Mianmarit, me gjasë duke ndikuar edhe në padinë e Afrikës së Jugut kundër Izraelit për luftën e tij gjenocidale në Gaza.

Seancat do të nisin në orën 09:00 GMT të hënën dhe do të zgjasin tre javë.

Gambia e dorëzoi çështjen kundër Mianmarit në GJND, e njohur edhe si Gjykata Botërore, në vitin 2019, dy vjet pasi ushtria e vendit nisi një ofensivë që detyroi rreth 750.000 Rohingya të largoheshin nga shtëpitë e tyre dhe të strehoheshin në Bangladeshin fqinj.

Refugjatët kanë rrëfyer vrasje masive, përdhunime dhe sulme me zjarrvënie.

Një mision hetimor i OKB-së në atë kohë arriti në përfundimin se ofensiva e vitit 2017 kishte përfshirë “akte gjenocidale”. Por autoritetet e Mianmarit e hodhën poshtë raportin, duke thënë se ofensiva ushtarake ishte një fushatë legjitime kundër terrorizmit, si përgjigje ndaj sulmeve nga grupe të dyshuara të armatosura Rohingya.

“Kjo çështje ka të ngjarë të vendosë precedentë kyç për mënyrën se si përkufizohet gjenocidi, si mund të provohet dhe si mund të korrigjohen shkeljet”, tha për agjencinë Reuters Nicholas Koumjian, kreu i Mekanizmit të Pavarur Hetimor të OKB-së për Mianmarin.

‘Shpresë e ripërtërirë’

Në Cox’s Bazar të Bangladeshit, refugjatët Rohingya thanë se shpresojnë që çështja për gjenocid të ndihmojë në vendosjen e drejtësisë.

“Ne duam drejtësi dhe paqe”, tha Janifa Begum, 37 vjeçe, nënë e dy fëmijëve. “Gratë tona e humbën dinjitetin kur junta ushtarake nisi dëbimin. Ata dogjën fshatra, vranë burra dhe gratë u bënë viktima të dhunës së përhapur.”

Të tjerë thanë se shpresojnë që rasti të sjellë ndryshime reale, edhe pse GJND-ja nuk ka mekanizma për të zbatuar ndonjë vendim që mund të marrë.

“Shpresoj që GJND-ja të sjellë pak lehtësim për plagët e thella që ende i mbajmë”, tha Mohammad Sayed Ullah, 33 vjeç, ish-mësues dhe tani anëtar i Këshillit të Bashkuar të Rohingya-ve, një organizatë refugjatësh.

“Autorët duhet të mbahen përgjegjës dhe të ndëshkohen”, tha ai. “Sa më shpejt dhe sa më i drejtë të jetë gjyqi, aq më i mirë do të jetë rezultati… atëherë mund të fillojë procesi i riatdhesimit.”

Wai Wai Nu, drejtuesja e Rrjetit të Paqes për Gratë në Mianmar, tha se nisja e gjyqit “sjell shpresë të ripërtërirë për Rohingya-t se vuajtjet tona dhjetëra vjeçare mund të marrin fund më në fund”.

“Në mes të shkeljeve të vazhdueshme kundër Rohingya-ve, bota duhet të qëndrojë e palëkundur në ndjekjen e drejtësisë dhe në rrugën drejt përfundimit të pandëshkueshmërisë në Mianmar dhe rikthimit të të drejtave tona.”

Seancat në GJND do të shënojnë herën e parë që viktimat Rohingya të mizorive të dyshuara do të dëgjohen nga një gjykatë ndërkombëtare, megjithëse këto seanca do të jenë të mbyllura për publikun dhe mediat, për arsye ndjeshmërie dhe privatësie.

“Nëse GJND-ja e shpall Mianmarin përgjegjës sipas Konventës për Gjenocidin, kjo do të përbënte një hap historik në mbajtjen ligjore përgjegjëse të një shteti për gjenocid”, tha Legal Action Worldwide (LAW), një organizatë që mbron të drejtat e Rohingya-ve.

Çështje e veçantë në GJPN

Gjatë seancave paraprake në GJND në vitin 2019, udhëheqësja e atëhershme e Mianmarit, Aung San Suu Kyi, i hodhi poshtë akuzat e Gambisë për gjenocid si “të paplota dhe mashtruese”. Ajo u rrëzua më pas nga ushtria në një grusht shteti në vitin 2021.

Marrja e pushtetit nga ushtria e futi Mianmarin në kaos, ndërsa shtypja e dhunshme e protestave pro-demokraci nxiti një kryengritje të armatosur mbarëkombëtare.

Ndërsa ushtria e Mianmarit vazhdon t’i mohojë akuzat për gjenocid, Qeveria e Unitetit Kombëtar (NUG), e themeluar nga ligjvënës të zgjedhur pas grushtit të shtetit të vitit 2021, tha se e ka “pranuar dhe mirëpritur” juridiksionin e GJND-së, duke shtuar se ka “tërhequr të gjitha kundërshtimet paraprake” të paraqitura më herët në këtë çështje.

Në një deklaratë para seancave, NUG pranoi dështimet e qeverisë, të cilat, sipas saj, “mundësuan kryerjen e mizorive të rënda” ndaj grupeve pakicë. Ajo pranoi gjithashtu përdorimin e emrit Rohingya, të cilin qeveria e mëparshme e zgjedhur, përfshirë Aung San Suu Kyi-n, kishte refuzuar ta përdorte.

“Ne jemi të përkushtuar të sigurojmë që krime të tilla të mos përsëriten kurrë”, tha NUG.

Udhëheqësi ushtarak i Mianmarit, gjeneral-kolonel Min Aung Hlaing, përballet me një urdhër të veçantë arresti nga Gjykata Penale Ndërkombëtare (GJPN/ICC) për rolin e tij në persekutimin e Rohingya-ve.

Prokuroria e GJPN-së tha se gjenerali “mban përgjegjësi penale për krimet kundër njerëzimit të dëbimit dhe persekutimit të Rohingya-ve, të kryera në Mianmar dhe pjesërisht në Bangladesh”.

Për më tepër, Organizata Birmane Rohingya në Mbretërinë e Bashkuar (BROUK) ka akuzuar qeverinë ushtarake se ka “intensifikuar gjenocidin” kundër Rohingya-ve që nga marrja e pushtetit në vitin 2021.

Aktualisht, Mianmari po zhvillon zgjedhje të fazuara, të cilat janë kritikuar nga OKB-ja, disa vende perëndimore dhe organizata për të drejtat e njeriut si jo të lira dhe jo të ndershme. /Al Jazeera/