Ëndrra për mbijetesë: Si e ka riformësuar lufta tregun e punës në Gaza

Në një cep rruge në tregun Remal të qytetit të Gazës, Abdulrahman al-Awadi qëndron brenda një tende të vogël prej najloni që e ka ngritur si një stacion për karikimin e telefonave celularë, një punë që lindi gjatë luftës dhe që që atëherë është bërë burimi i tij i jetesës.

Al-Awadi ka varur punimet e tij artistike mbi raftet ku ndodhen telefonat dhe pajisjet e karikimit.

Ai kontrollon dritën e diellit dhe efikasitetin e panelit diellor të vendosur sipër.

25-vjeçari, i cili u diplomua në Fakultetin e Arteve të Bukura të Universitetit Al-Aqsa dy vite para se të fillonte lufta gjenocidale e Izraelit në Gaza, kurrë nuk e kishte imagjinuar se do të përfundonte duke qëndruar në rrugën e tij, duke parë telefona që i dorëzohen njëri pas tjetrit për t’i karikuar për një apo dy shekelë.

“Para luftës, punoja në artet e bukura dhe dizajn grafik, dhe sapo po hidhja hapat e parë në botën e ekspozitave dhe reklamës,” i tha al-Awadi Al Jazeeras.

“Sot, siç mund ta shihni, punoj pas një ‘pike karikimi’ të vogël pranë shtëpisë sime, duke u përpjekur të siguroj të ardhura minimale për të mbijetuar.”

“Kalova katër vite universiteti në studio, duke punuar në projekte artistike, ekspozita dhe punime artizanale. Të gjitha këto janë kthyer në kujtime, pa asnjë rrugë kthimi.”

Gjatë luftës, al-Awadi u zhvendos me familjen e tij në jug të Gazës për një vit e gjysmë. Atje, ai u përpoq të mbante gjallë një pjesë të përvojës së tij në art dhe dizajn, por ishte shumë i shpërqendruar.

“U përpoqa të hyj në YouTube dhe të shoh ekspozita arti dhe punë artistësh. U përpoqa të rifreskoj njohuritë e mia, të vizatoj dhe të bëj skica,” shpjegoi ai. “Por gjithçka përreth meje ishte bombardim, shkatërrim dhe frikë.”

Ëndrrat zhduken

Kur më në fund al-Awadi arriti të kthehej në shtëpinë e tij në qytetin e Gazës, ai zbuloi se vizatimet dhe mjetet e tij kishin humbur. Dhoma e tij u kthye shpejt në një strehë për të afërmit e zhvendosur.

“[Vizatimet e mia] u dogjën dhe u shkatërruan gjatë bombardimeve pranë shtëpisë sonë. Mjetet e mia, ngjyrat e mia, studioja ime… gjithçka është zhdukur,” tha ai.

Ai u detyrua të përshtatej, duke krijuar një burim të ri të ardhurash nga asgjëja.

“Njerëzit vijnë për të karikuar telefonat. Një shekel për karikim. Edhe një shekel është i vështirë për t’u gjetur, sepse pothuajse nuk ka para në qarkullim në vend.”

Ekonomia e mbijetesës

Kalimi i al-Awadit, nga artist në pjesëmarrës në “ekonominë e mbijetesës” në Gaza, pasqyron një situatë më të gjerë ku profesionet tradicionale janë zhdukur dhe janë shfaqur punë të reja, të formuara nga lufta dhe mungesat.

Gjendja ekonomike në Gaza është përkeqësuar ndjeshëm që nga fillimi i luftës, pasi shkatërrimi i gjerë, zhvendosjet dhe kolapsi i shërbimeve bazë kanë detyruar edhe të diplomuarit e kualifikuar të përshtaten me punë të improvizuara.

Me mundësi të kufizuara në fushat e tyre të studimit, shumë prej tyre janë kthyer në punë të vogla, shpesh të improvizuara, si karikimi i telefonave, shitja e ushqimit dhe ujit, apo ofrimi i shërbimeve bazë, për të siguruar të ardhura ditore dhe për të mbështetur familjet e tyre.

Rami al-Zaygh, një studiues ekonomik që ka kryer një studim mbi ekonominë e mbijetesës, i tha Al Jazeeras se këto profesione të improvizuara kanë tërhequr shumë palestinezë “nga pragu i vdekjes së sigurt, duke u siguruar një nivel minimal të ardhurash dhe duke përmbushur nevojat bazë”.

“Ajo që ka ndodhur është se lufta e ka kthyer shoqërinë dekada pas, duke rikthyer profesione që vetëm një pakicë i ushtronte ende, ndërsa njëkohësisht ka krijuar punë që nuk kanë ekzistuar më parë në Gaza,” tha ai.

Sipas al-Zaygh, një tipar i përbashkët i këtyre punëve është thjeshtësia e tyre, pasi nuk kërkojnë aftësi të specializuara apo pajisje të avancuara.

“Shumica e këtyre punëve kryhen me mjete shumë bazike dhe mbështeten në përdorimin e çdo burimi të disponueshëm për mbijetesë,” shtoi ai, duke theksuar se shumë prej tyre tregojnë edhe një nivel inovacioni, përfshirë mënyra për të karikuar pajisje dhe bateri, apo për të regjistruar njerëzit në lista për ndihma.

Këto punë nuk janë as të qëndrueshme dhe as të përhershme. “Ato janë të përkohshme dhe vazhdimisht ndryshojnë, të formuara nga vetë kushtet e luftës – nga bombardimet dhe zhvendosjet e përsëritura te paqëndrueshmëria – dhe janë ndër pasojat më të vështira të kësaj lufte.”

Këto ndryshime pasqyrojnë kolapsin e strukturës ekonomike të Gazës. Sipas të dhënave të cituara nga al-Zaygh, prodhimi i brendshëm bruto (PBB) i territorit ka rënë me rreth 85 për qind, ndërsa papunësia ka arritur në rreth 80 për qind, me pothuajse të gjithë popullsinë që tani jeton nën kufirin e varfërisë.

Në këto kushte, pjesëmarrja në tregun e punës të improvizuar dhe të paqëndrueshëm nuk është më e kufizuar në një grup të caktuar, por është përhapur në të gjitha shtresat e shoqërisë.

“Të gjithë janë përfshirë në këtë ekonomi – burra dhe gra, fëmijë dhe të rritur, studentë dhe të diplomuar, madje edhe ata me diploma të larta – të shtyrë nga nevoja dhe dëshpërimi,” tha al-Zaygh.

Këto punë “kanë lindur si një përgjigje e jashtëzakonshme dhe e përkohshme në jetën palestineze, por janë zhvilluar gjatë luftës së zgjatur dhe mund të vazhdojnë derisa kushtet që i krijuan të marrin fund dhe të rikthehet stabiliteti”, shtoi ai.

‘Jeta këtu është e pamëshirshme’

Mustafa Bulbul, 32 vjeç, gjithashtu e ka gjetur veten duke punuar në një tezge në Remal. Ai shet misër të zier, duke punuar së bashku me vëllain e tij.

Mustafa, i cili ka diplomë në administrim biznesi dhe punonte për një kompani lokale në pronësi të të afërmve para luftës, ka humbur gjithçka që kishte ndërtuar në jetën e tij profesionale.

Tani i zhvendosur nga lagjja al-Shujayea në lindje të qytetit të Gazës, ai jeton me gruan dhe tre fëmijët në një tendë pranë tregut.

“Humba gjithçka në luftë… shtëpinë time, punën time, profesionin tim. Siç e shihni, humba edhe identitetin tim personal dhe akademik,” i tha Mustafa Al Jazeeras ndërsa mbushte gota me misër për klientët.

“Jeta këtu është e pamëshirshme. Për sa kohë që kam përgjegjësinë të kujdesem për fëmijët dhe familjen time, duhet të punoj në çdo punë që është e mundur.”

Mustafa shpjegoi se puna në administrim biznesi është bërë pothuajse inekzistente në Gaza.

“Kompania ku punoja u shkatërrua, dhe magazinat e saj gjithashtu. Tani ndodhet përtej ‘vijës së verdhë’,” tha ai, duke iu referuar zonave të Gazës të kontrolluara drejtpërdrejt nga forcat izraelite. “Dhe nuk është e vetmja; mijëra kompani private janë shkatërruar gjatë luftës.”

“Ekonomia është shembur plotësisht. Kushdo që gjen ndonjë mundësi, edhe nëse nuk i përshtatet, e merr menjëherë.”

Edhe shitja e misrit është një biznes i pasigurt. Misri ka munguar periodikisht në Gaza, së bashku me shumë produkte të tjera ushqimore, veçanërisht gjatë periudhave të urisë të shkaktuara nga kufizimet izraelite mbi importet.

“Përpiqemi ta pranojmë realitetin sa të mundemi, por gjërat po ndryshojnë në mënyrë të frikshme,” tha ai, duke përshkruar vështirësinë për të siguruar jo vetëm misër, por edhe gaz për gatim, të cilin së fundmi e ka zëvendësuar me qymyr dhe dru.

“Gjithçka është jashtëzakonisht e shtrenjtë dhe fuqia blerëse e njerëzve ka rënë ndjeshëm,” shtoi ai, duke treguar kaosin në çmimet e tregut mes mungesave.

Pavarësisht gjithçkaje, Mustafa vazhdon të luftojë për të ruajtur një ekuilibër të brishtë mes mbijetesës dhe dinjitetit.

“Shpresoj që një ditë të mund të kthehem në punën time të mëparshme në administrim biznesi… te rrobat e mia të bukura, zyra ime, jeta ime e dikurshme… dhe që gjërat të përmirësohen, qoftë edhe pak.

“Të gjithë këtu janë të lodhur dhe të rraskapitur nga jeta.” /Al Jazeera/