“Nuk jeni vetëm, e vërteta do të dalë në shesh”: Laureatja e Nobelit flet për mbështetjen globale ndaj palestinezëve

Laureatja e Çmimit Nobel për Paqen, Navi Pillay tha se palestinezët që kërkojnë drejtësi nuk janë të vetëm dhe se e vërteta do të dalë në shesh, duke i bërë thirrje komunitetit ndërkombëtar të nxjerrë mësime nga veprimi i përbashkët dhe sanksionet ekonomike që ndihmuan në përfundimin e aparteidit në vendlindjen e saj, Afrikën e Jugut.

Në një intervistë ekskluzive për Anadolun të mërkurën, Pillay, gjyqtare në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë dhe ish-komisare e Lartë e OKB-së për të Drejtat e Njeriut, foli për përvojën e saj në luftën kundër aparteidit dhe rëndësinë e mbështetjes ndërkombëtare për palestinezët, mes shqetësimeve të vazhdueshme për përgjegjësinë për shkeljet në Rripin e Gazës.

“Besoj se nuk gaboj nëse them se, megjithëse palestinezët po luftojnë për lirinë e tyre prej më shumë se 90 vjetësh, vëmendja dhe mbështetja e komunitetit ndërkombëtar do të kishin rëndësi të madhe për ta”, tha Pillay.

“Mesazhi është se nuk jeni vetëm. Se, me informacionin dhe informacionin e saktë, e vërteta do të dalë në shesh”, theksoi ajo.

Pillay, 85 vjeçe, së cilës iu dha Çmimi Nobel për Paqen për vitin 2026 për kontributin e saj në drejtësinë ndërkombëtare, kryesoi një komision hetimor të OKB-së, i cili vitin e kaluar arriti në përfundimin se Izraeli ka kryer gjenocid në Gaza.

Duke kujtuar përvojën e saj gjatë aparteidit, ajo tha se juristët e Afrikës së Jugut zhvilluan një luftë të vetmuar, me pak vëmendje ndërkombëtare. “Ne patëm vërtet shumë pak lehtësim. Dhe, sinqerisht, pjesa tjetër e botës nuk na kushtoi vëmendje”, tha ajo.

Juristja e të drejtave të njeriut tha se një komision i OKB-së që do të mblidhte prova dhe do t’i paraqiste gjetjet e tij në nivel ndërkombëtar, do t’i kishte ndihmuar shumë jugafrikanët me ngjyrë në atë kohë.

– “Vendosja e sanksioneve ekonomike ndaj qeverive që shkelin të drejtën ndërkombëtare për të drejtat e njeriut”
Pillay theksoi rëndësinë e identifikimit të shkaqeve rrënjësore të vuajtjeve të palestinezëve dhe përsëriti gjetjen e komisionit të saj se pushtimi i paligjshëm izraelit është shkaku rrënjësor i konfliktit të zgjatur. Ajo kritikoi qeveritë për vendosjen gjithnjë e më të madhe të interesave të tyre politike dhe rajonale mbi përgjegjësitë për ruajtjen e paqes dhe drejtësisë ndërkombëtare.

Ajo tha se Këshilli i Sigurimit i OKB-së tashmë ka mekanizma për t’iu përgjigjur shkeljeve, përfshirë operacionet paqeruajtëse, komisionet hetimore, ndërmjetësimin dhe sanksionet ekonomike.

“Instrumenti kryesor që kanë është vendosja e sanksioneve ekonomike ndaj qeverive që shkelin të drejtën ndërkombëtare për të drejtat e njeriut dhe të drejtën ndërkombëtare humanitare. Ata i kanë përdorur këto masa edhe më parë”, tha ajo.

Duke vënë në pikëpyetje reagimin e komunitetit ndërkombëtar ndaj situatës në Gaza, Pillay tha: “Pra, pyetja që shoqëria civile po shtron është: ‘Pse rrini duarkryq dhe nuk bëni asgjë përballë shkeljeve të rënda që ne, njerëzit, i shohim çdo ditë? Ne shohim gjenocidin që po kryhet në ekranet tona televizive’”.

“Edhe unë jam po aq e pakënaqur sa shumica e njerëzve që janë ndërmarrë kaq pak veprime”, shtoi ajo.

Duke iu referuar përvojës së Afrikës së Jugut, ku aparteidi përfundoi në vitin 1994, Pillay theksoi rolin vendimtar të presionit ekonomik ndërkombëtar. “Aparteidi përfundoi kryesisht për shkak të sanksioneve ekonomike të vendosura nga Këshilli i Sigurimit dhe Kombet e Bashkuara kundër qeverisë së aparteidit”, tha ajo.

“Nuk e kisha menduar kurrë se aparteidi do të përfundonte gjatë jetës sime, por ishte ky veprim i përbashkët i qeverive, bizneseve dhe shoqërisë civile në mbarë botën që i dha fund aparteidit”, shtoi juristja.

Pillay tha se kishte shpresuar për një bashkëpunim të ngjashëm ndërkombëtar në përgjigje të situatës në Gaza.

“Kam shpresuar dhe kam bërë thirrje për një nivel të tillë bashkëpunimi dhe për një dënim të tillë të shkeljeve të rënda dhe vrasjeve të palestinezëve”, tha ajo.

– Mosveprimi është “i papranueshëm”
E pyetur nëse izolimi ndërkombëtar në rritje i Izraelit dhe sanksionet ndaj kolonëve në Bregun Perëndimor të pushtuar mund të ndihmojnë në përfundimin e pandëshkueshmërisë së tij, Pillay tha se këto zhvillime mund të kontribuojnë në një veprim më të gjerë të përbashkët.

“E vetmja gjë që nuk mund ta pranojmë është mosveprimi”, tha ajo.

Duke kujtuar qëndrimin e Nelson Mandelës se jugafrikanët nuk mund ta gëzonin plotësisht lirinë për sa kohë palestinezët mbeteshin të shtypur dhe nën pushtim, ajo tha se palestinezët po kërkojnë masa të ngjashme me ato që u përdorën kundër aparteidit.

“Palestinezët po bëjnë thirrje për të njëjtin lloj veprimi që u ndërmor për t’i dhënë fund aparteidit. Ata e shohin vlerën e bojkotit ekonomik”, tha ajo.

Ajo iu referua gjithashtu protestave të izraelitëve kundër përpjekjeve për të dobësuar Gjykatën e Lartë të vendit, duke u bërë thirrje qeverive të respektojnë të drejtën e civilëve për të protestuar dhe të bashkëpunojnë me hetimet penale ndërkombëtare.

Pillay theksoi se parimet e së drejtës ndërkombëtare duhet të zbatohen në mënyrë të njëtrajtshme, pa përzgjedhje ose paragjykime, veçanërisht kur civilët po vuajnë.

– Shtetet kanë detyrimin të parandalojnë gjenocidin

Pillay theksoi se përgjegjësinë për parandalimin e gjenocidit e kanë qeveritë, dhe jo vetëm organizatat ndërkombëtare.

“Konventa për Gjenocidin është shumë e qartë. Çdo shtet ka detyrimin të parandalojë gjenocidin”, tha ajo. “Ky është qëllimi; jo të reagojmë pasi të ndodhë gjenocidi dhe të ndëshkojmë autorët e dyshuar. Arsyeja kryesore është parandalimi, sepse është një krim i patolerueshëm kur një grup i tërë shkatërrohet, tërësisht ose pjesërisht”, shtoi Pillay.

Lidhur me përgjegjësinë e mundshme ligjore të qeverive që furnizojnë me armë, informacione të inteligjencës ose mbështetje politike, pavarësisht paralajmërimeve për shkelje të rënda, Pillay tha se vetë shtetet i kanë hartuar konventat dhe traktatet ndërkombëtare.

“Ato i kanë përcaktuar standardet. Tani duhet t’i zbatojnë ato pa përzgjedhje”, tha ajo, duke theksuar se qeveritë po dështojnë të zbatojnë angazhimet e tyre për shkak të interesave politike.

Pillay kujtoi se komisioni i saj i OKB-së i kishte kërkuar Asamblesë së Përgjithshme të kërkonte një opinion këshillimor nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (GJND) lidhur me pushtimin izraelit të territorit palestinez.

Ajo mirëpriti opinionin e gjykatës të vitit 2024, i cili e cilësoi të paligjshëm praninë e vazhdueshme të Izraelit në territorin e pushtuar palestinez dhe përcaktoi detyrimet që lidhen me të drejtat e palestinezëve.

Megjithatë, ajo pranoi se procedurat ligjore ofrojnë lehtësim të kufizuar të menjëhershëm për njerëzit që vuajnë në terren.

“Jam dakord; ato nuk ndihmojnë shumë në lehtësimin e gjendjes së tyre të rëndë të menjëhershme”, tha ajo. “Le ta përdorim të drejtën ndërkombëtare për të mbrojtur dhe realizuar të drejtat e njerëzve të shtypur kudo në botë”, shtoi Pillay.

– Sistemi i OKB-së është “shumë i anuar”
Duke folur për mangësitë e sistemit ndërkombëtar dhe dobësimin e besueshmërisë së tij, Pillay vuri në dukje dominimin e qeverive brenda OKB-së dhe hapësirën gjithnjë e më të kufizuar për shoqërinë civile.

“Sigurisht, sistemi është shumë i anuar. Kush e kontrollon Organizatën e Kombeve të Bashkuara? Shtetet anëtare, pra qeveritë”, tha ajo, duke u bërë thirrje anëtarëve të OKB-së që t’i zhvillojnë veprimtaritë e tyre në bashkëpunim më të ngushtë me organizatat e shoqërisë civile.

– Kundërshtimi global i sanksioneve të SHBA-së ndaj GJNP-së është i domosdoshëm
Duke iu referuar masave të Washingtonit kundër Gjykatës Ndërkombëtare Penale (GJNP), Pillay u bëri thirrje qeverive, përfshirë ato që nuk janë palë në Statutin e Romës, ta kundërshtojnë këtë fushatë.

“Do të doja të shihja shtetet e botës, shtetet anëtare, pavarësisht nëse janë palë në Statutin e Romës apo jo, t’i dënojnë masat dhe sanksionet e paligjshme që Shtetet e Bashkuara po vendosin ndaj kësaj gjykate”, tha ajo.

“Duhet të themi qartë se kjo është e papranueshme dhe më pas të gjithë kemi përgjegjësinë ta ndihmojmë gjykatën t’i kapërcejë këto pengesa”, shtoi Pillay.

Ish-gjyqtarja e GJNP-së shprehu bindjen se punonjësit e gjykatës do të vazhdojnë punën e tyre, pavarësisht presionit politik në rritje.

“Ata nuk do ta ndalojnë punën që bëjnë, sepse veprojnë të udhëhequr nga përkushtimi. Ata besojnë se është e mundur të realizohet drejtësia për të gjithë”, tha ajo.

– Çmimi Nobel, një “surprizë e mrekullueshme”
Duke folur për marrjen e Çmimit Nobel, Pillay e përshkroi këtë vlerësim si të papritur dhe me domethënie të veçantë.

“Ky çmim ishte një surprizë e madhe për mua, por një surprizë e mrekullueshme”, tha ajo.

Ajo shprehu mirënjohjen që Komiteti i Nobelit kishte vlerësuar aspekte të ndryshme të karrierës së saj shumëvjeçare, nga kundërshtimi i aparteidit deri te avancimi i drejtësisë ndërkombëtare.

“Nuk e fiton gjithmonë një çështje. Disa i fiton, shumë të tjera i humb, veçanërisht në Afrikën e Jugut gjatë aparteidit”, tha ajo.

Pillay e përshkroi vlerësimin e komitetit për punën e saj si një “moment të paharrueshëm”, duke thënë se e çmon përpjekjen e tij për të shqyrtuar kontributet e saj për paqen dhe drejtësinë ndërkombëtare.