Izraeli merr kontrollin e Xhamisë Ibrahimi në Hebron: Çfarë do të thotë kjo?

Izraeli ka marrë kompetencat për planifikimin dhe ndërtimin që mbulojnë Xhaminë Ibrahimi, e ndodhur në vendin e një faltoreje të shenjtë për hebrenjtë dhe myslimanët në Bregun Perëndimor të pushtuar, duke ia hequr këto kompetenca autoriteteve palestineze dhe duke shfuqizuar pjesë të një marrëveshjeje që ishte në fuqi që nga vitet 1990. Këtë e deklaroi të martën ministri izraelit i Financave, Bezalel Smotrich.

Në një fjalim ku njoftoi vendimin, Smotrich tha se kishte “shfuqizuar” pjesët e Marrëveshjes së Hebronit të vitit 1997, të cilat i jepnin Këshillit Komunal Palestinez të Hebronit kontrollin mbi planifikimin, zonimin dhe ndërtimin në zonën H2 të qytetit të Hebronit në Bregun Perëndimor.

Vëzhguesit e kanë cilësuar këtë veprim si “të rrezikshëm”.

“Hebroni prej vitesh ka qenë qyteti më i tensionuar në Bregun Perëndimor”, tha për Al Jazeera Chris Doyle. “Çdo lëvizje për të ndryshuar marrëveshjet ekzistuese në Hebron në favor të thellimit të pushtimit izraelit është jashtëzakonisht e rrezikshme.”

Çfarë është Xhamia Ibrahimi?

Të tre fetë abrahamike besojnë se në këtë vend janë varrosur Ibrahimi (Abrahami), Is’haku, Jakubi dhe bashkëshortet e tyre, brenda Qytetit të Vjetër të Hebronit.

Hebrenjtë dhe të krishterët e quajnë këtë vend Varri – ose Shpella – e Patriarkëve.

Myslimanët, të cilët gjithashtu e nderojnë Ibrahimin, ndërtuan aty Xhaminë Ibrahimi, e njohur edhe si Shenjtërorja e Ibrahimit, në shekullin XIV, duke zgjeruar muret e jashtme të ndërtuara në shekullin e parë para erës sonë nga mbreti romak Herod.

Çfarë ka njoftuar Izraeli?

Smotrich, një ministër i ekstremit të djathtë, tha se kishte miratuar transferimin e kompetencave për planifikim dhe ndërtim të vendit fetar dhe të kolonëve hebrenj përreth tek autoritetet izraelite vonë të hënën.

Në një fjalim për shënimin e krijimit të një vendbanimi të ri izraelit pranë Hebronit në jug të Bregut Perëndimor, ai tha se ky “hap historik” do të thellonte “sovranitetin izraelit” në Bregun Perëndimor, të cilin palestinezët e konsiderojnë zemrën e shtetit të tyre të ardhshëm të pavarur.

Vendimi i Smotrichit për të marrë kontrollin mbi planifikimin dhe ndërtimin në 20 për qind të qytetit që kontrollohet nga Izraeli vjen pasi kabineti i sigurisë i kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu miratoi më herët këtë vit masa që ua lehtësojnë kolonëve blerjen e tokave në Bregun Perëndimor dhe u japin autoriteteve izraelite më shumë kompetenca zbatimi në territor.

Smotrich, i cili ka deklaruar publikisht se dëshiron të eliminojë çdo ide të shtetësisë palestineze në Bregun Perëndimor, ka mbështetur zgjerimin e shpejtë të vendbanimeve izraelite në vitet e fundit, një proces që është shoqëruar me rritje të sulmeve të kolonëve ndaj palestinezëve.

Sipas të dhënave të OKB-së, kolonët izraelitë kanë vrarë 13 palestinezë në Bregun Perëndimor vetëm gjatë këtij viti, përveç atyre që janë vrarë nga ushtria izraelite.

Kush e kontrollonte më parë Xhaminë Ibrahimi?

Xhamia Ibrahimi ishte pjesë e Marrëveshjes së Hebronit të vitit 1997, e nënshkruar nga Netanyahu dhe ish-kryetari i Palestine Liberation Organization, Yasser Arafat.

Marrëveshja e ndante qytetin në dy zona:

• H1, nën kontroll palestinez, që përfshin rreth 80 për qind të Hebronit.
• H2, nën kontroll izraelit, që përfshin 20 për qind të mbetur, ku ndodhen Varri i Patriarkëve, Xhamia Ibrahimi dhe Qyteti i Vjetër.

Megjithatë, marrëveshja parashikonte që Autoriteti Palestinez të mbikëqyrte planifikimin dhe ndërtimin për të gjithë qytetin, përfshirë edhe Xhaminë Ibrahimi.

Qyteti i Vjetër i Hebronit njihet si trashëgimi botërore palestineze nga UNESCO. Qindra kolonë hebrenj jetojnë mes dhjetëra mijëra palestinezëve në pjesën e qytetit që kontrollohet nga Izraeli.

Kolonët izraelitë filluan të vendosen në Hebron në vitin 1968. Pas vitit 1994, Izraeli gradualisht mori më shumë kontroll mbi zonën e Xhamisë Ibrahimi duke mbyllur pjesë të mëdha të Qytetit të Vjetër dhe duke e ndarë xhaminë mes besimtarëve myslimanë dhe kolonëve hebrenj, të cilëve u dha të drejtën e lutjes aty.

Çfarë do të thotë kjo për Marrëveshjen e Hebronit?

Përballë kritikave ndërkombëtare, Ministria e Jashtme e Izraelit deklaroi se Marrëveshja e Hebronit e vitit 1997 nuk është anuluar në tërësi.

Edhe pse transferimi i kompetencave u miratua nga Këshilli i Lartë i Planifikimit i Izraelit, ministria deklaroi se “në kundërshtim me deklaratat e ministrit të Financave, Marrëveshja e Hebronit nuk është anuluar”.

Sipas saj, kabineti i sigurisë kishte vendosur muaj më parë të merrte kontrollin mbi planifikimin dhe ndërtimin në zonat e kolonëve hebrenj dhe vendet e shenjta hebraike, përfshirë faltoren që konsiderohet e shenjtë nga myslimanët, hebrenjtë dhe të krishterët.

Hebroni dhe Xhamia Ibrahimi kanë qenë shpesh pikë shpërthimi e dhunës. Në vitin 1994, një kolon hebre amerikano-izraelit vrau 29 myslimanë gjatë faljes dhe plagosi 125 të tjerë.

Si reaguan autoritetet palestineze?

Zyra e presidentit palestinez Mahmoud Abbas e cilësoi marrjen e kompetencave si “shkelje të statusit politik dhe juridik të Hebronit” dhe si shkelje të së drejtës ndërkombëtare.

Kryetari i komunës së Hebronit, Yousef Al-Jabari, e quajti vendimin e Smotrichit “një vendim racist që synon t’i heqë komunës së Hebronit kompetencat e saj”.

Izraeli pritet të mbajë zgjedhje parlamentare deri në fund të tetorit. Smotrich, vetë kolon në tokë palestineze të pushtuar, prej kohësh ka mbështetur aneksimin e Bregut Perëndimor nga Izraeli.

Si reaguan të tjerët?

Organet e OKB-së dhe shumica e vendeve të botës i konsiderojnë vendbanimet izraelite në Bregun Perëndimor të paligjshme, pasi ato shkelin Konventën e Katërt të Gjenevës mbi trajtimin e popullsisë në territore të pushtuara.

Shumë vëzhgues e konsiderojnë zgjerimin e vendbanimeve si pengesën kryesore për paqen izraelito-palestineze dhe krijimin e shtetit palestinez.

Aktualisht, më shumë se 700 mijë kolonë izraelitë jetojnë në toka palestineze në Bregun Perëndimor.

Izraeli e kundërshton këtë qëndrim, duke argumentuar se territori është i diskutueshëm dhe se prania hebraike aty ekziston prej mijëra vitesh.

Council on American-Islamic Relations, organizata më e madhe myslimane për të drejtat civile në SHBA, dënoi vendimin e qeverisë izraelite.

“Kapja e autoritetit mbi Xhaminë Ibrahimi nga qeveria izraelite e aparteidit është një tjetër përpjekje për të konsoliduar pushtimin e paligjshëm të tokës palestineze, për të minuar vetëqeverisjen palestineze dhe për të ndryshuar statusin historik të njërit prej vendeve më të shenjta të Islamit”, thuhej në deklaratën e CAIR.

Chris Doyle e përshkroi vendimin si “të rrezikshëm”.

“Ajo që duhet të ndodhë është tërheqja e vendbanimeve nga qendra e qytetit, përfundimi i ndarjes së Hebronit dhe vendosja e tij nën kontroll palestinez, me marrëveshje të posaçme për vendet e shenjta.”

Cilat vende të tjera ka synuar Izraeli të marrë nën kontroll?

Edhe vende të tjera të shenjta palestineze dhe islame kanë përjetuar ndryshime graduale në kontroll, qasje ose status juridik.

Një shembull është Al-Aqsa Mosque në Qytetin e Vjetër të Jerusalemit, vendi i tretë më i shenjtë i Islamit. Autoritetet izraelite përdorin urdhra dëbimi të rinovueshëm për të ndaluar hyrjen e besimtarëve që i konsiderojnë “problematikë”.

Po ashtu, ato kryejnë rregullisht kontrolle në hyrje, ndalojnë persona, konfiskojnë dokumente identifikimi dhe vendosin kufizime për hyrjen në pjesë të kompleksit të xhamisë. Mbylljet e përsëritura ose kufizimet ndaj besimtarëve myslimanë zakonisht justifikohen si “masa sigurie”.

Organizatat e kolonëve, shpesh me mbështetje shtetërore ose ligjore, punojnë gjithashtu për të marrë kontrollin e pronave përreth dhe brenda Qytetit të Vjetër, përfshirë ndërtesa pranë vendeve të shenjta. /Al Jazeera/